En num da Dieu il Tutpussant!
Columna
«En num da Dieu il Tutpussant!
Il pievel svizzer ed ils chantuns, en lur responsabladad envers la creaziun, cun l’intenziun da renovar la lia, per mantegnair la libertad e la democrazia, l’independenza e la pasch en solidaritad ed avertadad vers il mund, cun la voluntad da viver lur varietad en l’unitad en toleranza e respect vicendaivel, conscients da las prestaziuns communablas e da la responsabladad envers las generaziuns futuras, savend che liber è be quel che dovra sia libertad e che la fermezza dal pievel sa mesira vi dal bainstar dals flaivels, sa dattan la sequenta constituziun…»
Uschia tuna il preambel da nossa Constituziun svizra. In zunt bel text! Signifitgescha quel che quai che nus faschain e tralaschain succeda en num da Dieu, vul dir sco ch’i plascha a Dieu? Guardain:
Responsabladad envers la creaziun: La biodiversitad chala, e quai cun tempo alarmant, spezialmain tar ils insects che èn indispensabels per la producziun da nos nutriment. Il zercladur passà ha il pievel svizzer sbittà las duas iniziativas che vulevan proteger nos terren da pesticids e proteger nossa aua da baiver – sbittà en num da Dieu?
Mantegnair la libertad e la democrazia: Nossa libertad è garantida, schizunt la libertad da vulair renunziar ad ina lescha che cumbatta la pandemia cun tut las enconuschientschas da la scienza. Ed ils «amis da la Constituziun» han la libertad dad organisar demonstraziuns betg lubidas, da betg sa tegnair vi da naginas reglas da protecziun sco purtar mascrinas e da numnar «dictatura» las decisiuns da noss Cussegl federal.
Mantegnair la solidaritad vers il mund: Cura che las baselgias han sustegnì l’iniziativa che vuleva far responsabels ils concerns svizzers per delicts cunter ils dretgs umans e donns gravants da l’ambient, hai dà intervenziuns parlamentaras per fixar en la lescha che las cuminanzas religiusas duaian esser neutralas – en num da Dieu?
Viver l’unitad en toleranza e respect vicendaivel: Tgi viva per il mument questa toleranza, ils aderents u ils critichers da las mesiras per sa proteger da corona?
Responsabladad envers las generaziuns futuras: Nossa generaziun è – dapi ch’i dat umans – l’emprima generaziun che vesa las consequenzas da noss far per las generaziuns futuras. Nagin che crai che las cundiziuns da viver sajan per quellas meglras u almain uschè bunas sco per nus oz. E suenter la conferenza mundiala dal clima èsi cler che nus n’essan betg pronts da prender a temp las mesiras indispensablas per limitar il stgaudament dal clima sin 1,5°C. Il pievel svizzer ha sbittà la lescha da CO2 ed a Dubai han lieu cursas da skis en ina halla tar temperaturas da 32°C. Ed i dat anc tantas pussaivladads da renunziar a chaussas che na fan betg da basegn. La maioritad da nossa generaziun che ha tut las pussaivladads da mobilitad e consum n’è dentant betg pronta da renunziar en favur da generaziuns futuras. Studis la la Confederaziun quintan enfin il 2060 cun in stgaudament da sur 40°C en las Alps. Actualmain surpassa il stgaudament dal clima las prognosas da pli baud. Adia naiv, adia turissem d’enviern.
«En num da Dieu il Tutpussant!» – La preambla è ferma, noss agir dentant è flaivel.
Jost Falett, Bever, è stà scolast da biologia e rumantsch a l’Academia ed ils onns 1997–2003 president da la Lia Rumantscha.
Gust da leger dapli?