Plaschairs e difficultats cun tegner aviöls

A chaschun dals cuors d’utuon organisats dal lö d’inscunter Chasa Fliana vegnan dats cuors da tuot gener. L’avantmezdi sun ils referats e davomezdi ils cuors illa sala polivalenta a Lavin. In mardi passà ha referi Jachen Puorger, apicultur da Sent. El es daspö il 2018 eir president da la Società d’apicultuors da l’Engiadina. «Eu nu sun però ün scienzià chi po servir cun ün referat scientific, perche cha sül chomp dals aviöls vegna perscrutà actualmaing in möd fich intensiv. Eu less quintar davart las relaziuns culs aviöls pro no in Engiadina.» La società d’apicultuors regiunala es gnüda fundada dal 1904 impustüt d’apicultuors da Sent e da Ramosch e dombra actualmaing 118 commembers. Da quels sun 90 activs ed il territori as stenda da Maloja fin in Samignun. 

Lö d’instrucziun a Zernez

«No vain üna chamonna d’instrucziun da la società a Zernez chi vain dovrada per la scolaziun ed instrucziun, però eir per inscunters specials», ha dit Jachen Puorger, «in S-charl vaina ün lö ingio chi vegnan trattas sün basa privatas raïnas da razza netta, quai chi vain salüdà da nossa società, ma eir d’apicultuors d’utrò.» El ha muossà diversas fotografias cun chamonnas cun differentas pussibiltats da tgnair aviöls ed impustüt rendü attent a las saivs intuorn las chamonnas per tgnair davent ils uors. Divers apicultuors illa regiun prodüan meil cul sagè d’or. «Pro quel as tratta d’ün prodot chi garantischa qualità optimala davent da la fluor fin aint il vaider. Quels chi fan part a quel sagè s’oblieschan da’s tgnair vi da reglas chi sun amo plü severas co quai cha la ledscha perscriva.»

Blers plaschairs

«Eu nomn aposta il prüm ils plaschairs e pür davo lura ils problems», ha declerà il referent, «perche scha’ls problems domineschan sur dals plaschairs lura nun es alch in uorden.» Per el es il plü bel mumaint la prümavaira : « Schi s’ha fat d’utuon üna lavur seriusa e’s vezza in marz pro dis plü chods pövels sans, las lavuraintas chi portan aint il pollen, es quai ün plaschair ed il segn cha’l pövel ha üna raïna e cha tuot saja in bun uorden.» Cur cha las temperaturas creschan fan ils apicultuors las revisiuns, cun drivir ils pövels e cun controllar chi hajan pavel avuonda. «E scha tuot es in uorden fa quai bain al cour da mincha apicultur», ha dit Jachen Puorger.

Ma eir sfidas e problems 

«Il charöl d’aviöls, nomnà varoa es daspö ons omnipreschaint ed es gnü importà da l’ost i’ls ons ottanta.» Ch’in ün pövel d’aviöls saja chodin «e perquai daja blers organissems pitschens chi tscherchan ricover aint il pövel e tanter quels tocca eir il charöl», ha explichà Jachen Puorger, «el as derasa aint il cuaditsch da las lavuraintas e fa gronds problems e gronds dons.» Il charöl es üna bes-china dad 1.6 millimeter ed as multiplichescha fich svelt. La raïna dals aviöls metta l’öv aint la cella, quel öv crescha e davo quatter dis è’la üna larva e vain pavlada da las lavuraintas. «E quista bes-china raffinada as fua aint avant co cha la cella vain serrada e’s zoppa suot la larva, as nudrischa dal sang da quella e metta ün öv, plü tard amo plüs övs.» Chi possa dar ch’our da la cella gnian invezza dad aviöls 4 o 5 femnas charöl chi’s sviluppan inavant, ha dit il referent. «Per as dostar dal charöl as poja trattar cun acids organics da furmias, quai chi’d es pels aviöls cumbinà cun stress. Problematicas sun eir las malatias aint il cuaditsch sco il mal marsch (Faulbrut) e mal asch (Sauerbrut) chi vegnan provochadas d’üna bacteria e rivan aint il pavel dals aviöls, aint il meil e las larvas vegnan lura eir pertoccas.» A la fin ha Jachen Puorger muossà duos films cuorts ed ha respus a dumondas dals preschaints.