Mintga carstgaun dovra la glisch

«Glisch è indispensabla e glisch fa bain», scriva la gasetta Licht en sia nova ediziun. Quai possian ins constatar mintg’onn cura ch’ils dis cumenzian a crescher. Ils carstgauns sajan pli activs, hajan megliera luna e sajan pli concentrads. La psichiatra Elisabeth Siewald-Sonderegger, media superiura en la clinica Waldhaus a Cuira, ha ditg a la FMR che la glisch saja sco in motor per ils egls. La glisch dettia il tact e dirigia noss ritmus e la structura dal di dal cars­tgaun. Ed ella dat la cumprova scientifica: «Cura ch’i fa notg cumenza la glonda pineala a producir l’ormon melatonin che fa ch’il carstgaun vegn stanchel. L’enviern cura ch’ils dis èn curts e la glisch manca cumenza la producziun dal melatonin pli baud e fa che nus patin da stancladad gia tard il suentermezdi u schizunt durant il di.»

Tenor la psichiatra Elisabeth Sievald-Sonderegger ha la glisch bleras funcziuns ch’èn responsablas per il bainstar dal carstgaun e da sias abilitads cognitivas. «Or dal punct da vista medicinal vuless jau sa chapescha er menziunar la producziun dal vitamin d che ha fitg bleras incumbensas per il bainstar corporal.» Quai ch’ins stoppia differenziar saja la glisch ed il sulegl, ha la media-psichiatra accentuà: «Ina buna glisch na munta anc betg ch’ins stoppia s’exponer uras a la lunga al sulegl. Durant la stad survegnin nus uschè u uschia glisch avunda.» Il problem sajan ils mais d’enviern. «Durant l’enviern recumond jau en mintga cas da far mintga di ina spassegiada da fin in’ura en la natira, e quai il temp sur mezdi, cura che la glisch è la pli ferma. Quai ha in effect positiv cunter depresssiuns u temas.»

«Gea, jau hai er gia prescrit terapias cun glisch artifiziala», ha Elisabeth Siewald-Sonderegger cuntinuà, «ma qua èsi lura impurtant da chattar la dretga glisch.» En la vendita dettia glischs cun tranter 2500 fin 10 000 lux. Tar ina ferma depressiun dovria tenor ella ina ferma glisch da 10 000 lux. «Quai che jau stoss agiunscher è ch’ina tala terapia sto vegnir fatga a moda e maniera fitg consequenta. Igl è er impurtant da far quella terapia la damaun baud, gist cura ch’ins leva en il minimum ina mes’ura.» La media cusseglia da plazzar la glisch sin ina distanza da fin in mez meter. «Uschia che la glisch cuntanscha bain la raitina.» Terapias da glisch sajan in grond sustegn en la terapia da depressiuns, ma er da disturbis da la persunalitad, disturbis bipolars ubain demenzas.

La vista medicinala davart l’influenza da la glisch sin il carstgaun è impurtanta. L’autra vart è la vista da la persuna che giuditgescha il bainstar dal carstgaun or d’in punct da vista pragmatic. Qua dettia plirs facturs da resguardar, ha ditg Lucrezia Berther, psicoterapeuta cun in’atgna pratica a Glion, a la FMR. A la dumonda, sche quel che lavuria sut tschiel avert en il cler dal di saja psichicamain pli en gamba che quella ni quel che lavuria en il biro pli stgir, ha Berther ditg cleramain na: «La sanadad psichica dependa da blers facturs e betg mo da la glisch. Cler, la glisch è in da quels blers facturs che pon influenzar il bainstar psichic.» Tant la persuna che lavura l’entir di ordadora sco era quella u quel che lavura en in biro plitost stgir pon dentant, sco ch’ella di, avair ina sanadad psichica stabila.

Ils dis avant Nadal traglischan glischs da tuttas guisas ed embelleschan fatschadas, vitrinas e baselgias. L’interpretaziun da quellas glischs na stettia dentant betg en in connex direct cun il bainstar psichic dal carstgaun, han ditg tant la psicologa Lucrezia Berther sco era la media da psichiatria Elisabeth Siewald-Sonderegger. Lucrezia Berther na po betg argumentar cun fatgs medicinals «Jeu ves la muntada da la glisch da Nadal en il senn simbolic: Jau vuless menziunar qua spezialmain la glisch da las chandailas. Jau hai legì dacurt, che la glisch da las chandailas possia promover la creativitad ed il barat social tranter carstgauns.» Per la media Elisabeth Siewald-Sonderegger n’ha l’influenza da la glisch en la tradiziun da Nadal er betg da far cun il bainstar psichic dal carstgaun. Plitost èn quai per ella regurdientschas da ses temp d’uffanza che chaschunan sentiments.

Grischun

Il carstgaun dovra glisch

Che quai saja or en la natira, a chasa ubain al plaz da lavur. Il carstgaun dovra glisch. Betg adina e dapertut datti avunda glisch dal di. La psichiatra Elisabeth Seiwald-Oberegger, media superiura en la clinica Waldhaus a Cuira cusseglia a las lecturas ed als lecturs da la FMR da tschertgar mintga di la glisch natirala cun far ina spassegiada sur mezdi. «Quai ha in effect positiv cunter disposiziuns depressivas u temas.» Plinavant renda la media attent a l’impurtanza d’avair avunda reservas da glisch gist en quests mais. «La glisch ha fitg bleras funcziuns per il bainstar psichic e corporal dal carstgaun.» (fmr/mg)