«I regna üna permanenta intschertezza»

Quist’eivna ha Laura Lutz, la presidenta da l’Uniun da magistras e magisters dal Grischun (LEGR) fat ün zich alarm: «Da pudair organisar al mumaint ün’instrucziun normala in scoula es fich greiv e vain amo plü greiv.» (guar­da boxa).

Las cifras actualas dal chantun Grischun in connex cun la pandemia Covid-19 muossan cha la situaziun es impustüt in Engiadin’Ota tendüda – cun bod 1000 cas activs (situaziun dals 5 da schner 2022). Perquai es la regiun statta sforzada da reagir in marcurdi davomezdi i’l sectur da la scoula populara. Per redüer il privel d’infecziuns davo las vacanzas da Nadal e Büman, han decis singulas scoulas in Engiadin’Ota da cumanzar in gövgia da quist’eivna cun l’instrucziun a distanza. Quai ha comunichà la taskforce da la regiun.

Homeschooling daja perquai quists dis tanter oter illas scoulas a San Murezzan, a Silvaplauna ed a La Punt Chamues-ch, e quai infin cha’ls resultats dals prossems tests in scoula (chi vegnan fats in lündeschdi) sun cuntschaints. Quai sarà il cas intuorn la mità da la prosm’eivna. In oters lös ha la scoula però cumanzà cull’instrucziun regulara, uschè p.ex. a Samedan, Puntraschigna o Zernez.

Co es però la situaziun actuala, davo las vacanzas da Nadal e Büman, pro las otras scoulas ladinas, quellas in Engiadina Bassa ed in Val Müstair? – Insè cumainzan tuot quellas scoulas in möd regular, però cun üna particularità in üna scoula.

Tests svelts a Valsot

Il cas special es la scoula da Valsot. Sco cha la mainascoula Gianna Rauch Poo declera a la FMR han els reagi principi da quist’eivna, sün basa dal svilup culla varianta Omicron: «Nus vain scumparti – sün aigna iniziativa e sün ­cuosts dal cumün – tests svelts d’antigen a ­tuot ils uffants ed als magisters.» La radschun: Ils ultims tests da pool da Covid-19 sun fingià ün brav temp inavo. Ill’eivna cuorta avant Nadal nu’s vaiva fat plü ingüns tests, ed ils prossems tests gnaran fats in tuot Engiadina tenor turnus regular pür in lündeschdi chi vain. Gianna Rauch Poo: «Nus laivan simplamaing far nos pussibel per minimar uossa il privel d’infecziuns. Üna garanzia nu s’haja natüralmaing mai cun quist virus.»

L’acziun dals tests svelts es statta ün’acziun fich a la svelta. In lündeschdi ha il cussagl da scoula dat seis acconsentimaint per cumprar ils tests d’antigen i’l import total da var 400 francs. Mardi e marcurdi sun quels gnüts scumpartits a tuot ils genituors dals 67 uffants da Valsot – ed eir a las 15 persunas d’instruc­ziun. Quels vaivan lura tuots da far il test d’antigen – sün basa facultativa – cuort avant co gnir in scoula. «Id es stat ün pitschen sforz logistic», disch la manadra da scoula, «ma i ha valü la paina. L’acceptanza e la prontezza da collavurar es gronda pro’ls genituors, uossa ed eir dürant tuot il temp da la pandemia.»

Instrucziun regulara a Scuol

Mario Rauch, il mainascoula da Scuol, ha dudi dals tests svelts pro la scoula da Valsot. In mardi saira ha el eir gnü üna sezzüda (virtuala) cun tuot ils mainascoulas da las fracziuns dal cumün da Scuol. E là hana decis da vulair cumanzar quist’eivna in möd regular cull’instrucziun. Ed eir da desister da tests svelts. Mario Rauch: «Nus vessan fat jent fingià plü bod ils tests normals da pooling. Ma tenor il Chantun nun es quai pussibel. Uschè cha eir nus faran quels pür in lündeschdi.» Illa scoula a Scuol es la situaziun pandemica al prüm di davo las vacanzas i’l rom d’avant Nadal. Mario Rauch: «Nus vain var 2-3 scolaras e scolars in isola­ziun ed amo üna jada tants in quarantena. Per la paja han cumanzà tuot ils magisters.»

Insomma esa adüna stat pussibel a Scuol dürant il temp da la pandemia da garantir l’instrucziun. Mario Rauch disch: «Nus vain bain stuvü rotar internamaing ün zich, dürant temps cha magistras o magisters sun crodats oura. Uschè han per exaimpel pedagogas curativas stuvü surtour transitoricamaing l’instrucziun in classa. Ed üna jada vaina dovrà il sustegn d’üna studenta. Ma id es adüna i ad organisar.» Pel mumaint e pel prossem avegnir vala pel mainascoula da Scuol però la devisa: «Tgnair bain observada la situaziun ed as tgnair vi da las prescripziuns dal Chantun.»

L’instrucziun es mal planisabla

In Val Müstair es la situaziun pro la buna tschientina uffants tant inavant sco in december, sco cha’l mainascoula Thomas Brülisauer declera a la FMR: «Nus vain qualche cas da corona, voul dir persunas in quarantena o in isolaziun. Las cifras d’infecziun paran da crescher leivmaing, ma insè esa plü o main sco avant las vacanzas.» L’instrucziun ha cumanzà perquai in gövgia in möd tuot regular, as tgnond vi las prescripziuns dal Chantun, tanter oter cun mascrinas a partir da la terza classa e cun tests regulars minch’eivna. In sia scoula nun ha Thomas Brülisauer neir da rimplazzar al mumaint magistras o magisters chi croudan oura. Tuottüna valütescha el tuot la situaziun sco üna chargia supplementara per sia scoula. Thomas Brülisauer: «I regna üna permanenta intschertezza co chi pudess ir inavant. Id es d’anticipar e planisar scenaris che chi füss da far in cas da quist e da tschai. Tuot la gestiun da scoula es fich mal planisabla – e quai procura simplamaing per malquietezza e stress. Eu sper propi chi’s possa tuornar bainbod ad ün’instrucziun normala.»

Ed ils tests svelts a Valsot?

I resta per finir la dumonda che chi’d es lura stat il resultat dals tests svelts d’antigen illa scoula da Valsot? Gianna Rauch Poo disch – ün zich in riond: «Nus vain per uschedir trat oura ün ‹pesch› – i d’eira ün magister. Quel es uossa in isolaziun. Daspera vaina simplamaing amo 3 scolars dal s-chalin ot chi sun in quarantena.» Però quai ha sco chi para da far plü pac culla scoula, mabain plütost cun fradgliuns chi han giodü la sortida sur festas.