5G e la staziun da San Murezzan

Ün custab – grondas discussiuns. Insomma ha il custab G pel mumaint conjunctura: 1G, 2G, 2G+, 3G ed alura amo 5G, quel standard cha nos muond digitalisà dovress per pudair spedir tras l’ajer tuot quai ch’el invainta e creescha e voul comunichar. Ma daspö cha l’uman ha realisà cha novaziuns tecnicas han adüna duos varts, üna buna ed üna main buna, metta’l plü suvent in dumonda tscherts svilups, sco chi capita pel mumaint cun 5G. E quai na be hoz.

Dürant mias retscherchas sur da la staziun da la Viafier retica a San Murezzan am sun gnüts per mans divers texts chi muossan üna posiziun critica invers la viafier sco tala. Cha locomotivas da vapur fetschan gronda canera e spüzza e cha’l travasch d’üna staziun nu saja nüglia da bel, esa gnü argumentà fingià avant passa 100 ons da vart dals adversaris da la tecnica moderna. Quista argumentaziun ha gnü ün’influenza pel lö da la staziun da San Murezzan. San Murezzan vess gnü jent «sia» staziun i’l territori da Manin davo la baselgia inglaisa, tanter il cumün e’l bogn sün 1806 m sur mar, circa là, ingio cha l’uschedit «Beamtenhaus» as rechatta uossa. La Retica vess jent fabrichà la staziun a la riva dal lai, a Grevas, ingio cha’l Club da vela da San Murezzan es hoz da chasa. Quel lö nun ha insomma na plaschü a quels da San Murezzan, siond ch’els d’eiran da l’avis cha la vista dals hotels sün locomotivas spüzzulentas e canerusas nu saja quai ch’els vulessan spordscher a lur giasts. E ch’üna staziun da la grondezza previsa ruiness tuot la bellezza da la riva dal lai. La dispitta es ida via e nan, cun replicas e duplicas, fin cha’l cas es rivà a Berna pro’l Cussagl federal.

E quel ha decis – a prüm’ögliada – a disfavur da San Murezzan, e quai na be per motivs estetics, mabain ouravant tuot per motivs finanzials. La varianta da San Murezzan vess cuostü var 800 000 francs daplü co la varianta da la Retica, perche chi füss stat da fabrichar ün tunnel da bundant 1400 meters suot San Murezzan via. Ma il Cussagl federal nun ha neir na decis per la Retica. El ha be fixà cha la staziun possa gnir fabrichada a Grevas obain a Punt da Piz. E cun quai ha’l dat a la Retica la pussibiltà da coppar duos muos-chins cun ün cuolp: spargnar cuosts ed agradir als giavüschs da l’hotellaria, impustüt dal Kulm e dal Palace. Ed uschè s’ha fermà il prüm tren l’on 1904 a Punt da Piz, là, ingio cha la staziun es amo hoz. Per San Murezzan nun es quella decisiun – a seguond’ögliada – statta uschè mala: la staziun es in ün lö ter zoppà e nu disturba per nüglia la vista dal cumün giò sül lai e süllas bellas muntognas da l’Engiadin’Ota, e collia San Murezzan cul rest dal muond.

Già dürant la dispitta tanter San Murezzan e la Viafier retica ha seis indschegner Friedrich Hennings remarchà cun üna tscherta malizia, cha talas objecziuns sajan bain cuntschaintas. Adonta da quai as possa però constatar ün’actività da fabrichar in vicinanza da las staziuns in quels cumüns, ingio cha la staziun nu saja directmaing aint il lö. E precis quai es capità eir a San Murezzan cul Grand Hôtel, cun l’hotel La Margna e cun l’hotel Waldhaus. Spüzza e canera sü o giò.