Ils casturs han fundau famiglia
Aunc avon treis onns vivevan el Grischun rodund in tozzel casturs. Il ruider cun sia cua platta tipica ei daferton s’etablius e vidlunder da recolonisar las ognas ed islas dils flums alpins. Ella Foppa han dus pèrs fundau famiglia.
Leu nua ch’el lavuri, detti ei pli e pli gronda variaziun, haveva Hannes Jenny, il biolog e scienziau digl uffeci da catscha e pesca dil Grischun, explicau avon treis onns en in discuors culla FMR. La primavera 2019 han ins constatau l’emprema gada ch’il castur haveva baghegiau in «casti» en ina grava dil Rein ella Ruinaulta. Igl ei in grond mantun da roma, pilpli da salischs, ogna, papels ni triebels. Gl’unviern e viaden ella primavera, cu el sa buca senutrir da pastg e feglia, ei il castur specialmein activs. El ei in luvrus ed ha ina strategia tipica da surviver: Cun ses dents da ruider pina el enteifer cuort temps ina plonta pli gronda. Cu quella ei derschida, sa el magliar cumadeivlamein e senutrir dils brumbels e las frastgas. Auter che quei che biars supponan, senutrescha il castur buca dallas stialas ch’el rui, mobein dil bien ch’ei contonscha cun pinar la plonta.
Il gi ora ella tauna
Quei cumpogn dallas ognas sederasa puspei era ellas valladas alpinas. Gieri Derungs, guardiaselvaschina el district 2 dil Reinanteriur, conferma sin damonda dalla FMR ch’il castur hagi fundau famiglia en Surselva. «Da Rehanau ensi ha ei duas famiglias», ha gl’Uffeci da catscha e pesca dil Grischun eruiu. El contuorn da Glion, spel Rein, detti ei dapi la stad vargada ina famiglia cun plirs pigns. Ed ella Ruinaulta sut Trin viva in’ulteriura. Ils mussaments han traplas da fotografar furniu. La preschientscha dil castur registreschan ils organs responsabels daferton era ellas ognas da Cahuons a Surrein. Spassegiaders fruntan sin ses fastitgs en fuorma da plontas ruidas culs mussaments caracteristics.
Observar in castur en nossa regiun ei strusch pusseivel. Il gi ora eis el en sia tauna ch’el ha protegiu cun ina construcziun da roma, il «casti» da casturs. Giu la Bassa, denter Genevra ed il Lag Bodan, per liung l’Aare, dat ei numerus tals castials. Dapresent dumbran ins circa 1600 animals ell’entira Svizra. Dallas differentas populaziuns emigreschan ils giuvens dils flums e lags siado alla tscherca da novs habitadis.
Suenter in onn ston els ir
El Grischun entscheiva il 2022 in monitoring da casturs, vul gir ina controlla ed in accumpignament da quei animal selvadi che retuorna. El seigi in fetg fascinont, manegian ils scienziai ed amitgs dalla natira. El sappi far donns cun stuppar flums, quei che sappi caschunar erosiuns, averteschan purs e possessurs da cultiras dalla Bassa. En loghens nua ch’ils casturs vivan, sa ei dar conflicts gest pervia da lur activissem. En Surselva ei quei aunc buca il cass. Gnanc las ovras hidraulicas che influenzeschan cul e scul dall’aua freneschan la derasaziun dil ruider cun siu pègl spess.
Sco il guardiaselvaschina Gieri Derungs conferma, restan ils pigns dallas duas famiglias da casturs rodund in onn tiels geniturs. Lu ston ils mascals bandunar il triep ed ir alla tscherca d’in agen revier. Igl ei il principi dalla natira, semegliont alla biologia dil luf, dalla tscharva e da biars auters animals selvadis. Ch’il castur seigi arrivaus era ellas vals lateralas dalla Surselva, en Lumnezia, Stussavgia ni Val Sumvitg, ei aunc buca enconuschent entochen oz. Gl’uffeci da catscha e pesca ha aunc constatau negins fastitgs da casturs per liung Glogn, Rabiusa e Rein da Sumvitg.
Gl’architect dalla cuntrada
Il castur ei negina concurrenza pils pescadurs. El maglia buca pèschs, anzi el promova quels. Quei ruider sa formar persistentamein il spazi. El procuri per dapli potenzial per la natira, ha Hannes Jenny declarau avon quater onns el rapport «Uaul e selvaschina Surselva». Lu era il castur ina nova specia d’animals indigens. Nua ch’el staupa l’aua d’in flum dat ei spazi per pèschs giuvens, per amfibis, insects ed utschals. Sco buc in’autra specia d’animals sa il castur adattar siu spazi activamein a ses basegns. El ei in «architect» che scaffescha auas ruasseivlas. El construescha e cava taunas ellas scarpas dalla riva e sa midar entiras cuntradas. Da quei profitescha ina gronda varietad. Entginas specias ein schizun dependentas direct dallas activitads dil castur. Per la diversitad biologica ei quei ruider luvrus ina specia centrala pils spazis da viver sper l’aua. Dapli informaziuns dil castur mira www.cscf.ch. Las paginas ein accessiblas els lungatgs tudestg, franzos e talian.
Gust da leger dapli?