«Minchün fa oter, minchün fa inandret!»

Daspö passa ün mais exista ella i’l register da commerzi, la Fundaziun Chasa Chalavaina. Ma pür daspö quist lündeschdi ha ella eir ün’aigna immobiglia, nempe l’hotel istoric Chasa Chalavaina a Müstair. L’hotel as rechatta güsta vidvart la Clostra Son Jon, quist cuntschaint bain cultural mundial da l’Unesco e convent benedictin. E cun quell’instituziun daja strets connexs.

Ün’adressa cuntschainta

Il prüm sto però gnir quintada la preistorgia da la cumpra: Daspö divers mais esa cuntschaint cha la clostra da Müstair, meglder dit la Fundaziun Pro Clostra Son Jon, es interessada da cumprar la Chasa Chalavaina. O formulà amo plü correct: la Fundaziun Pro Clostra ha miss in movimaint tuot il pussibel per instradar üna cumpra tras üna nouva fundaziun.

L’hotel Chasa Chalavaina es ün’adressa turistica cuntschainta in Val Müstair. Dürant ils ultims 51 ons ha Jon Fasser (81) manà l’hotel da famiglia e til ha etabli sco adressa cuntschainta sur ils cunfins da la val oura. Mincha autur d’üna guida turistic-culturala e mincha schurnalista chi scriva üna flotta reportascha da viadi sur da la Val Müstair fa fermativa aint illa Chalavaina pro «Joni». La Chalavaina es ün dals albiergs ils plü originals ed istoric-autentics in Grischun – eir grazia a Jon Fasser, ün hotelier incunvenziunal. El vain descrit da tuottas e tuots sco «unicum» – baininclet, i’l sen positiv.

«Uossa vain il temp da pensiun»

E quel «unicum» es cuntaint chi s’ha chattà uossa ün cumprader per sia chasa, sco ch’el disch invers la FMR. L’hom dad 81 ons manaja in riond: «Insè vegn uossa meis temp da pensiun, eir scha cun mia età suna landervia ün pa tard!» Jon Fasser manarà amo pacs dis sia Chalavaina, fin la fin dal mais schner. Lura bandunarà’l l’hotel per ir a star in ün’otra abitaziun in cumün. Insomma es el satisfat cha’ls nouvs possessurs lessan manar inavant l’hotel in seis möd. Davart ils cumpraders discha’l: «Quels san schon che chi fan.» Ed el garnischa quels pleds cun ün proverbi tirolais: «Jeder mochts ondersch, jeder mochts recht» – Per bun rumantsch: minchün fa oter, minchün fa inandret!

«Quai ha dovrà seis temp»

La possessura da l’albierg es uossa apunta la nouva Fundaziun Chasa Chalavaina. Il prüm president da quella fundaziun es Giorgio Gadola. L’econom da Turich es oriund da Samedan, discuorra rumantsch ed es eir daspö set ons vicepresident da la Fundaziun Pro Clostra Son Jon. Insomma existan lioms fich evidaints e persunals tanter las duos fundaziuns – quella da la Chalavaina e quella da la Pro Clostra. La Fundaziun Pro Clostra Son Jon es in acziun daspö ün mez tschientiner a Müstair, ella procura cha la clostra, il convent benedictin e l’inter bain cultural vegnan mantgnüts, chürats e perscrutats – ed impustüt procura la Pro Clostra pels raps bsögnaivels da la clostra.

Ed uossa ha precis quella fundaziun per uschedir üna «filiala d’hotel», però üna filiala instituziunalmaing independenta. Schabain chi dà connexs. Uschè vain occupà plü o main l’inter cussagl da fundaziun da la nouva Fundaziun Chasa Chalavaina da persunas chi «sezzan» eir illa fundaziun clostrala.

«Id ha dovrà seis temp»

Al president esa però important d’intunar chi sun duos fundaziuns cun otras meras. Giorgio Gadola: «I dà bain lioms individuals. Ma la Fundaziun Chasa Chalavaina es independenta, ella ha ün’aigna fundamainta finanziala ed ha per böt da cumprar, mantgnair e manar inavant l’hotel. Quai es tuot alch oter co quai cha la Fundaziun Pro Clostra Son Jon ha da far.»

Da cumprar l’hotel ha uossa però dovrà temp – e raps. Quant cha l’immobiglia ha cuostü, nu voul Giorgio Gadola s’inclegia tradir. El disch però: «Id ha dovrà seis temp. Da ramassar raps dürant il temp da la pandemia nun es stat uschè simpel. Ma id es gratià, la nouva fundaziun sta finanzialmaing sün chommas solidas, uschè chi’d es stat pussibel da cumprar la Chalavaina.» El intuna eir cha la nouva fundaziun nu saja orientada da stuvair far guadogn, mabain üna società d’ütil public, ingio cha eventuals guadogns our da l’affar turistic gnissan a bön da reinvestiziuns e mantegnimaints da la Chasa Chalavaina.

Sco fin qua

E che capita uossa culla Chalavaina davo la cumpra? – Per Giorgio Gadola esa in fuond tuot simpel: «Nus nu vulain far inguott’oter co quai chi vain fat al mumaint. Nus lain tgnair la cliantella stabla, dar cuntinuità, mantgnair la chasa, garantir üna buna successiun e lura sviluppar inavant l’hotel pass a pass, in möd fich moderà, cun üna planisaziun e finanziaziun accurata.» Eir vess l’ustaria, tenor Giorgio Gadola, da restar averta pels indigens, dimena na be esser reservada als giasts d’hotel.

Per chapir l’interess cha la Fundaziun Pro Clostra ha gnü pella Chasa Chalavaina esa eir da cugnuoscher las intenziuns generalas da quella fundaziun i’l prossem avegnir. La fundaziun less fabrichar sü intuorn la clostra üna sporta da scolaziun e da conferenza, güsta i’l sectur da l’artisanadi vegl e da la chüra da monumaints. Perquai douvra ella localitats da reuniun ed a la fin eir localitats gastronomicas. Giorgio Gadola declera: «Prosmamaing lessan nus cumanzar a fabrichar intuorn la Chasa Selm, ün’anteriura chasa da paurs in vicinanza da la clostra. Là vegnan aint localitats da scolaziun e da reuniun. Ils raps per quel fabricat vaina insembel, i mancan amo las ultimas trattativas culs mansterans. Ed in connex cun quel proget esa important d’avair in vicinanza eir pussibiltats d’allogi e da spaisa.» – E qua vain uossa in acziun la Chasa Chalavaina.

Il nouv mainagestiun – üna persuna cuntschainta

La gestiun da l’hotel vain surdatta in mans d’üna società gestiunaria. Ed eir quella varà – a livel persunal – ün stret connex culla Clostra Son Jon. Il nouv mainagestiun da l’hotel sarà nempe Ulrich Veith. Quel es daspö il 2015 eir mainagestiun da la Fundaziun Pro Clostra Son Jon. Il nouv uster da la Chalavaina nun es hotelier, el es econom, oriund dal Vnuost ed es impustüt stat dürant bod desch ons president cumünal da Mals, il grond cumün politic (5000 abitantas ed abitants) dadour il cunfin da Müstair. Il nouv mainagestiun manaja: «Schi, eu nu sun hotelier. Ma quist hotel special am tainta da m’ingaschar.» Sia funcziun sco mainagestiun da la Pro Clostra tgnarà el inavant. E quista cumbinaziun sarà pretensiusa. Ulrich Veith: «Schi, i darà lavur il prossem temp, blera lavur. Ma güsta nossa experienza cun substanza architectonica veglia güdarà a manar la Chasa Chalavaina in ün bun avegnir.»

E co vaja inavant i’l prüm avegnir culla Chalavaina, davo cha Jon Fasser ha bandunà in schner sia chasa? – Ulrich Veith declera: «Nus serrain l’albierg a partir da favrer e fain quint da til drivir darcheu intuorn Tschinquaisma, cun be fich pacas adattaziuns.» Areguard il concept in futur da l’hotel istoric manaja il nouv mainagestiun intant: «L’hotel es in ün fich bun stadi, nus lain mantgnair il caracter e la singularità da quista chasa. Ed a media vista eschan nus interessats da dvantar ün affar da partenari dal Parc da natüra Biosfera Val Müstair, per dar ün accent a l’idea da la persistenza.»

Qua vain adimmaint be immediat darcheu il proverbi tirolais da cha Jon Fasser ha cità: «Jeder mocht’s ondersch, jeder mocht’s recht»

«Insè vegn uossa meis temp da pensiun, eir scha cun mia età suna landervia ün pa tard!»

Jon Fasser (81), hotelier

«Da ramassar raps dürant il temp da la pandemia nun es stat uschè simpel. Ma id es gratià.»

Giorgio Gadola, president da la Fundaziun Chasa Chalavaina