Il nomad da l’art contemporana

Not Vital vain undrà cul Premi grischun da cultura 2022. La regenza onurescha l’artist per sia lavur sco «cuncreatur» da la cuntrada culturala ed architectonica da l’Engiadina Bassa ad ün lö d’art.

parter

«Her n’haja guardà la culla dal muond. E lura n’haja pensà: uossa n’haja dad ir quia, e quia, e giò là, e sü là, lura amo üna jada giò quia – e tuot quai avant Nadal», disch Not Vital (74) i’l film «Not Me – A Journey with Not Vital» dal cineast Pascal Hofmann chi ha accumpagnà l’artist sün seis viadis intuorn il muond. Not Vital ha savü però fingià sco uffant: «Ün di n’haja dad ir davent. Quai nun es atipic a Sent, quai haja adüna dat. I’s ha adüna stuvü ir a l’ester – eir per surviver. Ed uschè eir eu.» Not Vital vala sco nomad da l’art contemporana. Sch’el nun es güsta in China a lavurar, è’l in Africa o ill’America dal süd. Ad el tira però eir adüna darcheu inavo in sia patria.

«Guardar alch chi nu’s vaiva amo mai vis, d’eira fich fascinant»

Nat es Not Vital dal 1948 a Sent in Engiadina Bassa ingio ch’el ha frequentà ils prüms ons da scoula. In seguit ha l’artist fat la scoula chantunala a Cuoira. La mità da sia vita è’l stat da chasa a New York. Avant co rivar dürant ils ons ottanta illa metropola a la costa dal vest dals Stadis Units da l’America, ha Not Vital però passantà plüssas staziuns da sia vita in differents lös sco in Frantscha ed in Italia. La prüma jada in contact cun art es Not Vital gnü sco uffant. L’istoriker d’art svizzer Max Huggler (1903-1994), chi vaiva i’ls ons sesanta cumprà üna chasa a Sent, illa quala el vaiva ouvras da cuntschaints artists sco Kurt Schwitter e Pablo Picasso, d’eira dvantà ün mentur pel giuven Not Vital. «Dad ir sco mattet da 10 ons in sia chasa a guardar alch chi nu’s vaiva amo mai vis, d’eira fich fascinant», ha dit l’artist in l’emischiun «Profil» da RTR Radiotelevisiun Svizra Rumantscha.

Plazzà il Grischun sülla charta mundiala da l’art contemporana

Sia prüma aign’exposiziun ha gnü Not Vital dal 1971 a Cuoira. Intant ha el expost fingià dapertuot sül muond ed es ün dals plü cuntschaints artists da l’art contemporana. Sco’ls nomads, tuorna però eir Not Vital adüna darcheu in sia patria e guarda da seis parc da sculpturas a Sent, s’occupa da sia fundaziun aint la Chasa Planta ad Ardez e daspö il 2016, sco nouv proprietari, eir dal Chastè da Tarasp. Per seis ingaschamaint cultural in Engiadina Bassa es el uossa dimena gnü undrà cul Premi grischun da cultura 2022. Cha Not Vital haja plazzà il chantun Grischun sülla charta mundiala da l’art contemporana, scriva la regenza illa comunicaziun a las medias. Cha cun seis parc, cun üna biblioteca, cun renovaziuns da chasas veglias e cun la renaschentscha d’ün chastè haja el güdà cha la cuntrada culturala ed architectonica in Engiadina Bassa saja dvantada ün lö da l’art.

Adonta da seis ingaschamaint e sia collia­ziun cun sia patria, tira a Not Vital però eir in avegnir adüna darcheu a l’ester. «Nus nun eschan fats per star aint in üna abitaziun, nus eschan fats per ans mouver», uschè l’artist aint l’emischiun «Profil» dad RTR.