Eliminau impediments pils pèschs

Ils proxims onns duei il Rein Anteriur vegnir renaturalisaus sin plirs tschancuns da vischnauncas dalla Surselva. Aschia era a Trun e leu ein in’emprema etappa vegnida realisada il november. El contuorn dalla punt d’autos dalla via cantunala sut Zignau ein pliras siaras vegnidas eliminadas el flum. Ellas eran in impediment per pèschs pigns e rambots.

parter

Avon rodund siat onns ei la vischnaunca da Trun vegnida confruntada culla damonda da renaturalisar in dutg a Lumneins. La damonda ei vegnida dall’Ovra electrica Turitg. Quella dispona d’in fond che vegn spisgentaus cun dus raps l’ura kilowatt da clients che prefereschan energia ecologica. Ils daners en quei fond ston vegnir mess a disposiziun per renaturalisar auas el cantun Grischun. Damai ch’il dutg a Lumneins cunfinescha da mintga vart cun terren privat ei quella renaturalisaziun buca vegnida en damonda.

Persuenter ei lu sedada in’autra idea. En connex cun in discuors concernent il campadi, la zona d’uaul e l’ogna da muntada naziunala spel Rein cugl uffeci d’ambient ed igl uffeci d’uaul e prighels dalla natira, ei sedada la damonda, schebein ins less buca nezegiar daners da quei fond per ina renaturalisaziun il Rein Anteriur. Davart l’Ovra electrica Turitg ei l’idea vegnida beneventada ed aschia ha la planisaziun dil project saviu vegnir iniziada. Persuenter ei in biro specalisau vegnius incaricaus.

Realisau l’emprema etappa

Il project da renaturalisaziun dil Rein Anteriur sin intschess dalla vischnaunca da Trun ei calculaus cun cuosts da rodund nov milliuns francs. Igl ei previu da realisar el en etappas ils proxims onns. Digl entir tschancun da rodund 5,5 kilometers ein in’emprema part cun ina lunghezia da rodund 300 meters vegnida realisada il november vargau. Ei setracta dalla part dil Rein Anteriur dado e dadens la punt d’autos dalla via cantunala sut Zignau.

«Suenter l’aua gronda da 1987 eran pliras siaras vegnidas construidas leu cun crappa e betun, probabel era per proteger ils fundaments dalla punt. Entginas da quellas siaras ein denton vegnidas destruidas dapi lu, medemamein d’aua gronda», di il forester communal Carlo Monn che ha representau la vischnaunca da Trun ellas lavurs che han cuzzau rodund duas jamnas. Ina siara era semantenida bein e quella impedeva als pèschs pigns ed ils rambots da serender dil flum siadora. Quella barriera ha saviu vegnir eliminada en connex cun quei project.

Formau da niev il vau dil flum

El vau dil flum ei denton buca mo vegniu eliminau siaras, mobein era procurau per niev spazi da viver pils animals dall’aua. 140 carpuns cun ina dimensiun da 2,5 entochen 6 tonnas ein vegni reparti el flum. La crappa persuenter ha la vischnaunca da Trun mess a disposiziun, aschidadir sco sia cumpart vid quell’etappa cun cuosts da 415 000 francs. Grazia a quei material han viadis pli liungs da menar neutier tal saviu vegnir impedi. Igl ei crappa ch’era sefrenada egl uor dalla Zinzera. «Quella sanaziun ei ina plivalur ch’enrihescha l’ecologia dil flum», constatescha Carlo Monn. Per saver far las lavurs ein ils pèschs vegni pigliai en quei liug e l’aua ha stuiu vegnir deviada. Quels pèschs ein allura puspei vegni remess leu. Dils cuosts per quell’etappa surpren l’Ovra electrica Turitg biebein ina tiarza. Ina cumpart essenziala da 45 % sbursescha la Confederaziun.

Meglier spazi da viver pils pèschs

Fetg cuntents cun quell’emprema etappa dalla renaturalisaziun dil Rein Anteriur a Trun ei era il survigilader da pesca cantunal Roland Tomaschett: «Igl ei stau pusseivel d’eliminar ina siara ch’era in impediment pils pèschs pigns e rambots da serender dil flum siadora. Jeu sun satisfatgs che quella barriera ha saviu vegnir eliminada.»

Dapi che las empremas lavurs da planisaziun ein vegnidas instradadas avon rodund siat onns eis el staus involvius el project: «La projectaziun ha cuzzau ditg, damai che plirs uffecis han giu in plaid el capetel. Igl ei stau da sclarir damondas per exempel pertuccont la segirtad futura dil flum ni era l’aua sutterrana.» La carpuna ch’ei vegnida plazzada el Rein fa il flum buca mo pli ruasseivels, ella procura era per novs refugis pils pèschs.

Ina sfida birocratica

Ils proxims onns duein ulteriuras etappas per renaturalisar il Rein Anteriur a Trun suandar. «La proxima ei da dar dapli spazi al flum visavi Lumneins. Il flum duei vegnir distaccaus da sia fuorma da canal e survegnir dapli structura ed aschia meglier spazi vital pils animals dall’aua», di Roland Tomaschett. Cura che quell’etappa suonda ei aunc buca clar.

Las lavurs da baghegiar dall’emprema etappa ch’ein vegnidas planisadas e survigiladas d’in biro extern han saviu vegnir exquidas d’ina interpresa dalla regiun. «Aschia havein nus risguardau l’economia regiunala ed il medem mument migliurau l’ecologia el flum», di Carlo Monn. Pertuccont la proxima etappa visavi Lumneins di el: «Quei vegn danovamein ad esser ina gronda sfida birocratica. Leu ha ei num prender risguard denter auter era dil trassé dalla Viafier retica ni era da lingias da tensiun aulta.»