Tgenin’annunzia da mort?

Columna

parter

Annunzias da mort muntan ina part fitg impurtanta per las gasettas regiunalas, per l’ina sco entrada finanziala «da basa», e per l’autra, perquai che blera glieud pli veglia abunescha insumma ord quest motiv il «ziten» da mintgadi. Ubain sin viadi: «Tgi na va betg pli a cumprar en?», dumondani, sch’i vesan insatgi en la sala da spetga cun l’ediziun actuala en maun. Sche quell’autra persuna na sa betg gist nua tschertgar, gidani suenter: «Guardai la segund-davosa pagina da l’emprima part!» Uschia almain èsi en la Südostschweiz sco er en il Bündner Tagblatt.

Sper las annunzias publitgadas en pressa datti era las annunzias privatas, anc adina da moda «fisica», vul dir sin palpiri, vegnind tramessas per via postala. La variaziun da quellas è pli e pli gronda e detg interessanta: L’annunzia «classica» da moda tradiziunala è enramada dad in ur nair gross (sco ina saiv) ves’ins anc, ma pli e pli darar. Ozendi preferesch’ins layouts senza ur nair, cun colurs finas da pastel e furmas da sulegl e nivels, cuntradas, flurs – l’impressiun è uschia pli miaivla e poetica. Tschà e là vegn agiuntada ina fotografia. Sisum l’annunzia pon ins leger savens in vers filosofic, or da la bibla ubain or d’autra litteratura. Per ordinari vegn l’annunzia scritta dals confamigliars, dentant hai jau gia legì annunzias ch’eran formuladas dal muribund sez, curt avant sia mort.

Enavos tar las gasettas: Mintgatant chatt’ins annunzias «bluttas», be cun il num e las persunalias da la persuna defuncta, forsa anc dus u trais nums da parents u d’amis, forsa era mo da l’uffizi social. Alura datti er persunas che «moran in pèr giadas», vul dir defuncts che survegnan trais u quatter annunzias diversas en la pressa (in detg gudogn per quella!) – da la famiglia, da l’interpresa, dal cussegl d’administraziun, da l’uniun da gimnastica ed uschia vinavant. Legend insatge uschia, cur ch’insatgi prominent ha bandunà noss mund, di lura mes consort: «Qua è mort puspè insatgi, dal qual ch’ins na sa betg co al satrar, cun quants pleds e laudavaglias …»

A la fin finala datti er annunzias da mort che n’existan simplamain betg; pli e pli blera glieud decida gia avant che murir ch’i na dettia nagin’annunzia publica. Ubain ch’ils confamigliars decidan quai. Quest trend ma fa mal fin en il cor profund. Mintga carstgaun, n’è el betg stà ina part da la cuminanza umana, «in u ina da nus», independentamain dad sia integraziun sociala u betg? Ed a la fin vegni taschentà ch’el n’exista betg pli … – Quai ma para pli trist che la morta sezza.

Anc insatge pertutgond l’emprima varianta (tradiziunala) dad annunzias da mort: Il quadrat nair ma fa er mal, el ma para fallà. L’ur nair è sco in mir da betun che empraschuna il fatg da la mort, betg permettend nagins patratgs u siemis davart vita eterna, metamorfosa u olmas viandantas u la levada dals morts. Questas saivs nairas cuntradin al messadi cristifidaivel.

Co che jau giavisch mi’atgna annunzia da mort? – En gasetta e sco brev postala: Cun in maletg da furma clera e colurs fermas, senza ur nair, cun paucs pleds d’engraziament per la vita vivida, e cun l’invit ad in cumià festiv public. Jau e Ti, nus tuttas e tuts avain la medema valur e restain privats e cuminaivels enina.


Gisula Tscharner è spirituala libra en pensiun e stat a Veulden/Feldis. Ella viva e lavura cun las plantas selvadias en ed enturn la vischnanca.