Löwenstein e Crap Oswald

La Foppa ei reha da ruinas e monuments da natira e cultura. Ina famiglia feudala svanida ei quella da Löwenstein. Sur Glion ed en direcziun Ruschein anfl’ins, buca lunsch naven dil crest da Löwenstein, era in menhir marcant, il Crap Oswald.

parter

Avon 800 onns havevan cheu biars signurs feudals in casti. Löwenberg, Grüneck e Castelberg ein buc ils sulets. Buca mo la Tumliasca ei reha da castials medievals, era ella Foppa dat ei nuotameins perdetgas: Schiedberg/Sagogn, Frunsberg/Ruschein, Löwenberg/Schluein, Lagenberg/Laax, Sax/Castrisch, Montalta/Sevgein, Castelberg/Luven, Grüneck/Glion e Fryberg/Siat. Igl ei buca tuts. Avon 734 onns, cu ils treis Confederai han engirau 1291 sil Rütli, deva ei biars castials era en Surselva. Ella Foppa ein tuts svani. Mo pli ruinas dattan perdetga d’expansiun, dispetas e colonisaziun.

Ni trutg ni muossavia

La Foppa fritgeivla era ina regiun da transit. Ils habitonts dils vitgs eran dependents da signurs jasters che cumbattevan per la pussonza. Ina ulteriura ruina – zuppada e bunamein emblidada en quella cuntrada – ei quella da Löwenstein. Negina senda meina sil crest nua che la tuor sesalzava. Ni trutg ni muossavia ni tabla renda attent ad ella. «Va ussa, baul la primavera, igl ei il meglier temps per anflar il crest», haveva Anselm Quinter permiert, scolast secundar pensiunau da Glion, cussegliau gia avon onns. Visitar la ruina da Löwenstein ei restada ina finamira. Dumengia vargada ei la caschun sepurschida da far ina spassegiada primavauna el trianghel Schluein-Ruschein-Glion. Ina certa constituziun corporala drova ei, pertgei la senda denter Plaun Murezi, Salens e Paterschauna ei teissa. «Quei crest stuess’ins definitivamein liberar dalla bostga e mussar meglier», va ei tras il tgau.

Il crest ei accessibels malamein

Ils davos fastitgs dalla famiglia Löwenstein ein numnadamein vidlunder dad ir en emblidonza. La ruina schai exact sil cunfin denter las vischnauncas Schluein e Glion. Sil grep da verrucano surcarschiu cun pégns e caglias san ins strusch pli s’imaginar ch’ei deva inagada in casti. Il historicher d’art Erwin Poeschel (1884 – 1965) ha registrau quel 1929 ell’ovra cumplessiva dils castials grischuns «Das Burgenbuch von Graubünden». Sin in crest varghi in grep cun canta gita siado, vid quel detti ei aunc in mir da circa 1,50 m lunghezia e 0,90 m grossezia, «forsa eis ei il fundament d’ina traversa che s’udeva tier ina tuor sin quei crest», suppona Erwin Poeschel.

Il crest da Löwenstein ei accessibels mo malamein. Tgi che vul veser las restonzas dils mirs, duess far quei avon che la vegetaziun entscheivi a dominar. Ins sto perinagada sestorscher tras caglias e spinas. Sch’ins va silla senda da Schluein-Caglia Liunga en direcziun Glion-Sontga Clau pon ins distinguer el. Suenter las davosas casas da Caglia Liunga indichescha in muossavia encunter Glion. Teis va ei siado da Plaun la Fuortga tochen Plaun Murezi, da leu teis engiu encunter l’acla Paterschaunas dalla famiglia Lang. Il crest da Löwenstein ves’ins naven dalla senda, sco gia menziunau eis el denton zuppaus davos ina gruppa da pégns.

Parentai culs signurs da Surcasti

El zuppau resta probabel era la historia da Hartwig v. Löwenstein e commembers dalla dinastia, plirs cun quei prenum. Ella scartira giubilara per Iso Müller «Geschichte und Kultur Churrätiens» ha il René Projer scret 1986 ina contribuziun dils signurs da Löwenstein (paginas 349 – 361). Il historiograf ha eruiu ch’ils signurs da Löwenstein eran parentai culs signurs da Surcasti/Überkastels. Era lezs han pli tard stuiu far plaz ad autras dinastias – cunzun als signurs da Castelberg – che han gudignau el decuors dils tschentaners pussonza ed impurtonza. E puspei piars dominanza. Lur ruina sut Luven ei veseivla naven da quella da Löwenstein.

Il center da megalits Paterschauna
Sur la ruina da Löwenstein s’extenda territori communal da Schluein culla vasta acla privata da Salens. Silla medema altezia, sur il quatier Sontga Clau da Glion, vegn l’acla Fry oragiu. Sin quella schai il Crap Oswald. Il num deriva da Wieland Oswald da Glion che ha descret quel 1961 en ina vasta contribuziun el«Bündner Monatsblatt» (carnet 9). Gl’anteriur derschader cantunal era in passiunau perscrutader dalla historia e dils megalits sursilvans. Sill’acla Fry, lu en possess da Giacun Vinzens, ha el scuviert e descret in bloc cun scaluttas. Il menhir da granit d’ina circumferenza dad endisch meters ei secavaus lunsch el terren. Encunter la plaunca varga el siado mo 1.40 meters ed a val 3.40 meters. Wieland Oswald descriva detagliadamein las scaluttas da quei bloc erratic. Tenor el eis el cuvretgs cun cuppas ch’ils carstgauns prehistorics duvravan per lur cults d’unfrenda. Pli engiu, a Paterschauna viers Sontga Clau, ha el descret in center da megalits cun in bloc erratic ch’el numna «Crap dil giavel» ni «Leviathan». Era quel ha scaluttas da differentas grondezias.