Motivai da turnar la stad proxima

Biabein 1500 persunas lavuran sin las 740 alps grischunas. E quei persunal ei staus il tema principal alla dieta dils cautegias dalla gievgia vargada al Plantahof a Landquart. La plipart tuorna bugen puspei la proxima stad, principalmein el cantun Grischun. Quei muossa ina retscherca dalla sociologa agrara Sandra Contzen.

parter
Motivai da turnar la stad proximaBiabein 1500 persunas lavuran sin las 740 alps grischunas. E quei persunal ei staus il tema principal alla dieta dils cautegias dalla gievgia vargada al Plantahof a Landquart. La plipart tuorna bugen puspei la proxima stad, principalmein el cantun Grischun. Quei muossa ina retscherca dalla sociologa agrara Sandra Contzen. Andreas Cadonau/FMRElla appartegn alla categoria dallas meistras, Christa Buchli, la presidenta dalla Uniun grischuna dil persunal d’alp che viva en Stussavgia va gia dapli che diesch onns ad alp. E per meistras ni meisters numna la sociologa agrara, Sandra Contzen dalla Scola aulta dil fatg da Berna il persunal d’alp che va dapi che sis stads ad alp. La sociologa ha presentau la gievgia a Landquart a caschun dalla dieta dils cautegias ils resultats dad ina retscherca ch’ella ha fatg tiel persunal d’alp. Ils emprems treis onns ad alp valetescha la sociologa per fasa d’emprendissadi e silsuenter entscheiva la fasa da luvrera ni luvrer d’alp che cuoza aunc inaga treis onns. «En media va il persunal d’alp empau dapli che sis onns ad alp.» Quei muossa il studi dalla sociologa.La mesadad vul turnarLa fasa da meisters sco Christa Buchli che van dapli che sis onns ad alp e che possedan la pli gronda experientscha contonscha la plipart dil persunal d’alp buc. «Ei dat singulas e singuls ch’organiseschan la veta duront igl onn aschia ch’els san ir la stad ad alp», ha Sandra Contzen getg. Ella ha interrogau varga 300 persunas en Svizra ch’ein idas il davos onn ad alp. Ina buna part dallas persunas interrogadas ei stada el Grischun ad alp. La sociologa ha vuliu endriescher, sch’ils interrogai tuornien la stad proxima puspei ell’alp. E sche quei ei buc il cass, ha Sandra Contzen vuliu saver ils motivs da calar. Prest la mesadad da signunas e signuns, pasturas e pasturs ha indicau alla sociologa da vuler turnar la stad proxima. E la plipart vul turnar ell’alp nua ch’ella ni el ha passentau la stad vargada. Ina quarta ha getg dad aunc buc esser sedecidida ed ina quarta cala dad ir ad alp. «La mesadad da quels che tuornan buca fan valer motivs famigliars ni da clamada che sforzan da calar.» Il rest tuorna buca pli pervia da conflicts cun ils responsabels d’alp, tensiun ella equipa ni era pervia da munglusa infrastructura, schliatas circumstanzas da lavur ed auter. «Gest tier las pasturas ed ils pasturs da nuorsas dad ei dapli malcuntentientscha viers tegias ed auters indrezs che tier igl ulteriur persunal d’alp.» Ed aunc ina caussa ei curdada en egl alla sociologa. Il persunal dallas alps organisadas sco societads ei pli cuntents cul plaz da lavur che emploiadas ed emploiai dad alps privatas. Quei plaida per las alps grischunas nua che la promtadad da turnar la stad proxima ei pli aulta visavi alla media svizra.Bien clima da lavurCo ir entuorn cun il persunal d’alp ei stau il tema central dalla dieta dils cautegias dalla gievgia a Landquart. Impuls co tgirar il persunal ein vegni da Töna Rauch che tgamuna ina interpresa da planisaziun cun 50 emploiadas ed emploiai. «Cun l’alpegiaziun vai jeu da far pauc ni nuot», ha Töna Rauch explicau. Motivar persunal ei denton in impurtont factur da sia lavur da mintgagi per contoscher las finamiras per part ambiziusas da sia interpresa. Esser in bien exempel, autentics, tractar tuttas emploiadas ed emploiai tuttina, seconcentrar sil principal, procurar per in bien clima da lavur che promova il plascher da luvrar ein sulet in pèr dils buns cussegls che Töna Rauch ha dau als cautegias grischuns. E treis dad els, Markus Mark da Tumegl, Georg Florin da Claustra e Fadri Riatsch da Vnà han relatau da lur experienzas cun il persunal d’alp en ina runda da discussiun cun Christa Buchli.  Ir cun la brocca ei buc in temaTöni Gujan, responsabels per l’alpegiaziun al Plantahof e meinadiscussiun ha era vuliu saver dil treis cautegias co ei stetti cun lur paga e lur renconuschientscha per lur stentas. Ir cun la brocca, vul gir bandunar tut surura l’alp respectiv il plaz da lavur, para buc dad esser in tema tiels cautegias ch’exequeschan tuts treis quella lavur gia dapi plirs onns Fadri Riatsch conceda da sesentir magari empau smaccaus denter ils basegns dil persunal e las spetgas dils purs. Per Georg Florin datti segir megliers posts per recaltgar renconuschientscha. «Igl ei denton meglier, sch’ina persuna surpren quella incarica sur plirs onns, quei dat al menaschi ina certa continuitad.» L’indemnisaziun dalla lavur dil cautegia ei negin grond tema, en scadin cass buc ella Societad d’alp da Tumegl. «Nus survegnin ina pauschala e per lavur supplementara datti ina indemnisaziun per ura.» Christa Buchli ha para ina fetg buna relaziun cun siu cautegia. «El ei plitost in ruasseivel e quei ei bien d’engrau a miu temprament.» E per ella eis ei era clar: «El ei miu schef ed el sto magari era decider.» La presidenta dalla Uniun grischuna dil persunal d’alp, Christa Buchli en discussiun cun ils cautegias, Markus Mark, Georg Florin e Fadri Riatsch (da sen.) Foto: Andreas Cadonau

Ella appartegn alla categoria dallas meistras, Christa Buchli, la presidenta dalla Uniun grischuna dil persunal d’alp che viva en Stussavgia va gia dapli che diesch onns ad alp. E per meistras ni meisters numna la sociologa agrara, Sandra Contzen dalla Scola aulta dil fatg da Berna il persunal d’alp che va dapi che sis stads ad alp.

La sociologa ha presentau la gievgia a Landquart a caschun dalla dieta dils cautegias ils resultats dad ina retscherca ch’ella ha fatg tiel persunal d’alp. Ils emprems treis onns ad alp valetescha la sociologa per fasa d’emprendissadi e silsuenter entscheiva la fasa da luvrera ni luvrer d’alp che cuoza aunc inaga treis onns. «En media va il persunal d’alp empau dapli che sis onns ad alp.» Quei muossa il studi dalla sociologa.

La mesadad vul turnar

La fasa da meisters sco Christa Buchli che van dapli che sis onns ad alp e che possedan la pli gronda experientscha contonscha la plipart dil persunal d’alp buc.

«Ei dat singulas e singuls ch’organiseschan la veta duront igl onn aschia ch’els san ir la stad ad alp», ha Sandra Contzen getg. Ella ha interrogau varga 300 persunas en Svizra ch’ein idas il davos onn ad alp. Ina buna part dallas persunas interrogadas ei stada el Grischun ad alp. La sociologa ha vuliu endriescher, sch’ils interrogai tuornien la stad proxima puspei ell’alp. E sche quei ei buc il cass, ha Sandra Contzen vuliu saver ils motivs da calar.

Prest la mesadad da signunas e signuns, pasturas e pasturs ha indicau alla sociologa da vuler turnar la stad proxima. E la plipart vul turnar ell’alp nua ch’ella ni el ha passentau la stad vargada. Ina quarta ha getg dad aunc buc esser sedecidida ed ina quarta cala dad ir ad alp.

«La mesadad da quels che tuornan buca fan valer motivs famigliars ni da clamada che sforzan da calar.» Il rest tuorna buca pli pervia da conflicts cun ils responsabels d’alp, tensiun ella equipa ni era pervia da munglusa infrastructura, schliatas circumstanzas da lavur ed auter. «Gest tier las pasturas ed ils pasturs da nuorsas dad ei dapli malcuntentientscha viers tegias ed auters indrezs che tier igl ulteriur persunal d’alp.»

Ed aunc ina caussa ei curdada en egl alla sociologa. Il persunal dallas alps organisadas sco societads ei pli cuntents cul plaz da lavur che emploiadas ed emploiai dad alps privatas. Quei plaida per las alps grischunas nua che la promtadad da turnar la stad proxima ei pli aulta visavi alla media svizra.

Bien clima da lavur

Co ir entuorn cun il persunal d’alp ei stau il tema central dalla dieta dils cautegias dalla gievgia a Landquart. Impuls co tgirar il persunal ein vegni da Töna Rauch che tgamuna ina interpresa da planisaziun cun 50 emploiadas ed emploiai. «Cun l’alpegiaziun vai jeu da far pauc ni nuot», ha Töna Rauch explicau.

Motivar persunal ei denton in impurtont factur da sia lavur da mintgagi per contoscher las finamiras per part ambiziusas da sia interpresa. Esser in bien exempel, autentics, tractar tuttas emploiadas ed emploiai tuttina, seconcentrar sil principal, procurar per in bien clima da lavur che promova il plascher da luvrar ein sulet in pèr dils buns cussegls che Töna Rauch ha dau als cautegias grischuns. E treis dad els, Markus Mark da Tumegl, Georg Florin da Claustra e Fadri Riatsch da Vnà han relatau da lur experienzas cun il persunal d’alp en ina runda da discussiun cun Christa Buchli. 

Ir cun la brocca ei buc in tema

Töni Gujan, responsabels per l’alpegiaziun al Plantahof e meinadiscussiun ha era vuliu saver dil treis cautegias co ei stetti cun lur paga e lur renconuschientscha per lur stentas. Ir cun la brocca, vul gir bandunar tut surura l’alp respectiv il plaz da lavur, para buc dad esser in tema tiels cautegias ch’exequeschan tuts treis quella lavur gia dapi plirs onns Fadri Riatsch conceda da sesentir magari empau smaccaus denter ils basegns dil persunal e las spetgas dils purs.

Per Georg Florin datti segir megliers posts per recaltgar renconuschientscha. «Igl ei denton meglier, sch’ina persuna surpren quella incarica sur plirs onns, quei dat al menaschi ina certa continuitad.» L’indemnisaziun dalla lavur dil cautegia ei negin grond tema, en scadin cass buc ella Societad d’alp da Tumegl. «Nus survegnin ina pauschala e per lavur supplementara datti ina indemnisaziun per ura.»

Christa Buchli ha para ina fetg buna relaziun cun siu cautegia. «El ei plitost in ruasseivel e quei ei bien d’engrau a miu temprament.» E per ella eis ei era clar: «El ei miu schef ed el sto magari era decider.»

La presidenta dalla Uniun grischuna dil persunal d’alp, Christa Buchli en discussiun cun ils cautegias, Markus Mark, Georg Florin e Fadri Riatsch (da sen.). Foto Andreas Cadonau