Las alps ein cargadas
Silvan Caduff, il president dall’Uniun purila surilvana di en discuors culla FMR che l’aura dils davos dis hagi caschunau in pign
retard per las cargadas d’alp en Surselva. E tut las corporaziuns d’alp dalla Surselva han saviu emploiar il persunal ch’ellas drovan.
«Per cletg eisi vegniu anetgamein pli cauld ils davos dis», di Silvan Caduff, il possessur dil bein puril «Curoms» a Morissen e dapi sis onns president dall’Uniun purila sursilvana. «Las temperaturas favoreivlas han fatg crescher il pavel sillas alps.» Certas alps sco quella da Morissen han gia cargau il muvel tenor usit la fin da matg.
Autras alps cargan l’jamna suenter Tschuncheismas. Sco il parsura dils purs sursilvans di hagi la Val Stussavgia sco vallada alpina gia cargau il muvel per part uonn. Stussavgia hagi cargau pli baul uonn, perquei che la vegetaziun seigi pli avanzada. «En general eisi fetg migeivel tier nus pil zercladur», di il president dils purs sursilvans. El hagi quels dis viu l’alp sil Crap da Flem che seigi gia fetg verda per da quei temps. «Jeu manegiel ch’ils purs da Flem che cargan per regla pli tard vegnan era a cargar pli baul uonn.»
Il persunal ei engaschaus
Malgrad ch’ei seigi buca sempel da survegnir avunda persunal per las alps sursilvanas, di Silvan Caduff che las biaras corporaziuns d’alp dalla Surselva hagien saviu pladir la fumeglia ch’ellas drovien. «Igl ei adina empau ina lottaria da survegnir persunal qualificau e che resta sin las alps. Ei vegn a semussar las proximas jamnas, sche la glieud ch’ei vegnida emploiada ha la perseveronza da luvrar sco pastura ni pastur naven dalla damaun baul entochen la sera duront siat dis ad jamna.» Biaras e biars ch’entscheivien sco pasturs seigien buca cunscients dalla lavur intensiva si d’alp. Ad interim sappien era ils purs ch’ei seigi da quintar ch’in ni l’auter mondi culla brocca suenter las empremas jamnas.
Meglieras cundiziuns
Tgi che vul ir ad alp sco pastur ha dapi entgins onns la pusseivladad da frequentar in cuors per persunal d’alp al Plantahof. «Quels cuors han propi purtau bia puncto savida», di il president dalla Uniun purila sursilvana. «Ed ad interim dat ei era megliers contracts da lavur per pasturas e pasturs.» El remarca ch’ils contracts seigien veramein in bien instrument che porti avantatgs era allas corporaziuns d’alp. Ord il pugn da vesta dall’uniun purila sappi el mo recumandar als patruns d’alp da setener vid ils contracts e da formular bunas cundiziuns pil persunal els contracts. «Pasturas e pasturs han senza dubi dapli interess da turnar ad alp igl onn sissu, sche la corporaziun d’alp offerescha bunas cundiziuns e paga las prestaziuns socialas sco per exempel la cassa da pensiun ch’ei da pagar al persunal naven dil 90avel di ch’il pastur ni la pastura ei sut contract.»
Buca tuts cargan
Buca tut ils purs mettan pli ad alp lur muvel. Ils davos onns s’augmentan ils menaschis purils che cargan buca pli il muvel ni che salvan silmeins ina part da quel a casa la stad. Alla damonda, sche las alternativas all’alpegiaziun tradiziunala seigien en moda rispunda il president dall’Uniun purila sursilvana ch’ils biars purs carghien aunc adina lur animals sillas alps sursilvanas. L’alpegiaziun hagi era da far cun la solidaritad denter ils purs da mantener e cultivar da cuminonza las alps. «Ei dat singuls menaschis purils che drovan buca pli las alps ed han pavel avunda a casa. Oz eis ei era empau aschia che biars menaschis han in auter ciclus ella tratga e cun la producziun. Quei fa buca ch’ei vegn pli sempel da viver la cuminonza professiunala denter puras e purs.»
Sfidas e plaschers
Silvan Caduff s’engascha fetg per l’alpegiaziun dils muvels. L’alpegiaziun caschuni grondas sfidas pils purs sco per exempel accidents, malauras, donns entras animals da rapina ni era midadas da persunal. Da l’autra vart fetschien ils treis meins sin las alps bein als animals. «Miu muvel senta e reagescha en mintga cass adina cura ch’jeu entscheivel a pinar las plumpas e stgellas per ir ad alp.»
Gust da leger dapli?