Uffants da lingua estra e lur sfidas en scolas rumantschas

Uffants da lingua estra che vegnan tramess en ina scola rumantscha na pon savens betg sviluppar lur entir potenzial da scola – surtut pervia da la mancanza d’enconuschientschas da las linguas rumantsch e tudestg. Quai demussa in studi da l’Institut per la perscrutaziun da la cultura grischuna e da la Scola auta da pedagogia dal Grischun ch’è vegnì publitgà dacurt.

parter

L’onn 2019 ha l’etnologa Flurina Graf da l’Institut per la perscrutaziun da la cultura grischuna (IKG/ICG) cumenzà cun las retschertgas per il studi, ch’ella ha publitgà dacurt. En quest studi ha l’IKG ensemen cun la Scola auta da pedagogia dal Grischun (SAP) intercurì durant radund quatter onns co che las schanzas dad uffants da lingua estra èn en lur furmaziun professiunala, sch’els visitan ina scola rumantscha. Per far las retschertgas èn duas scolas rumantschas en vischnancas rumantschas – che vegnan però anonimisadas en il studi – vegnidas accumpagnadas.

La finamira da quest studi saja tenor Flurina Graf stada dad identifitgar obstachels e sviluppar mesiras per meglierar las schanzas per quels uffants che na discurran betg rumantsch u tudestg sco lingua materna.

Craps da stgarpitsch

Plirs problems èn vegnids descrits en la publicaziun da passa 30 paginas. In dals problems per uffants da lingua estra è ch’els ston l’emprim emprender rumantsch e lura a partir da la terza classa anc tudestg. La lingua tudestga na vegn lura betg instruida uschia sco ch’ins faschess quai per principiants, mabain gia sin in nivel pli aut. Era sco problem ha il studi identifitgà ils meds d’instrucziun che vegnan duvrads a partir da la terza classa. Quels na sajan betg adattads per principiants, mabain per uffants che san gia in zic tudestg.

In ulteriur problem saja la cuntinuitad resp. era las cumpetenzas da las persunas d’instrucziun da tudestg sco lingua estra (DaZ/DaF), constatescha il studi. Cunquai ch’i dettia en il chantun Grischun memia paucas persunas d’instrucziun da tudestg sco lingua estra, surprendia gist en pitschnas scolas savens la magistraglia questas lecziuns. Però uschia midia quai adina puspè e material preparà na vegnia era betg adina dà vinavant.

Il studi demussa era che las schanzas dals uffants sin ina buna furmaziun professiunala èn pli grondas, sch’els survegnan sustegn da lur geniturs. Quai vul dir ch’ils geniturs dals uffants esters na gidan be cun chattar in giarsunadi, mabain era gia cun emprender las linguas necessarias. Ma era là ha il studi constatà in tschert deficit: savens n’emprendan ils geniturs era betg avunda bain rumantsch u tudestg per ch’i possian sustegnair linguisticamain lur uffants.

Era mancan cleramain purschidas per la tgira dals uffants da geniturs che lavuran tutta di. Ed uschia capita alura savens ch’ils geniturs dad utrò dattan lur uffant a tgira tar persunas da la medema lingua e cultura, tge che difficultescha anc dapli l’integraziun.

Propostas per meglierar la situaziun

Ma malgrà tut ils obstachels observads datti er observaziuns positivas: la plurilinguitad è ina realitad en tut las vischnancas e scolas rumantschas e persunas d’instrucziun ed uffants èn s’endisads dad ir enturn cun pliras linguas, almain en il mintgadi. Cura ch’i va per infurmaziuns formalas u differenzas culturalas, propona il studi a las scolas da far pli savens diever da translaturs u translaturas professiunalas. Dasper quai dat il studi tranter auter las suandantas cussegliaziuns:

  • Scolaziun e perfecziunament: I dovra qualitativamain bunas purschidas per la magistraglia da sa scolar e perfecziunar sin il champ da l’instrucziun da tudestg sco lingua estra. Qua pudessan dietas regiunals da scolaziun esser ina simpla pussaivladad da cuntanscher ina gronda maioritad da la magistraglia. Plinavant pudessan talas dietas era gidar la magistraglia da discurrer ensemen davart bunas experientschas e lur metodas.
  • Infurmaziun e communicaziun: I dovra anc dapli sensibilisaziun – era durant la scolaziun da persunas d’instrucziun – per ils basegns d’infurmaziun dals geniturs da lingua estra. Plinavant duessan las persunas d’instrucziun emprender da dar anc dapli paisa sin las cumpetenzas interculturalas.
  • Promoziun uschè baud sco pussaivel: La purschida da tgira dad uffants e promoziun linguistica tempriva duessan esser avertas per tut ils uffants. Qua fissi da guardar ch’ins possia render attent tut ils geniturs, era quels da lingua estra, e mussar ch’in contact baud cun la lingua necessaria fa senn en mintga cas. I saja però da render attent ch’i giaja be per la scolaziun dals uffants e betg per ils deficits linguistics dals geniturs.
  • Adattar purschidas a las scolas pitschnas alpinas: Savens èn scolas pitschnas en regiuns alpinas confruntadas cun bleras differentas sfidas, sco er ina mancanza da persunal u la difficultad dad insumma chattar persunas d’instrucziun scoladas. Purschidas da furmaziun da la SAP u dal Chantun sa drizzan per il solit a scolas pli grondas – qua fiss ina soluziun dad adattar quellas purschidas als basegns da las scolas pitschnas e lur realitads.

Il svilup cuntinuescha

En ses pled final resumescha Flurina Graf ils resultats, las sfidas e las propostas per meglierar la situaziun en las scolas rumantschas. Ella conceda dentant era che quest studi na saja betg da leger sco conclusiun finala, mabain che la glista da sfidas e problems saja – probablamain – infinit lunga, precis uschia sco che la scola e la societad sa sviluppan vinavant. E tuttina dasper tut las sfidas che tut las scolas entaupan, han gist las scolas rumantschas anc dus, trais obstachels dapli.

Cun questa lavur spera Flurina Graf dad avair furnì ina basa da discussiun che vala sur quellas duas vischnancas examinadas ora ed in impuls per in svilup ulteriur da las scolas rumantschas.


Il rapport è publitgà sin la pagina d’internet da l’IKG: www.kulturforschung.ch.