Ün’eivna plain musica a Tschlin
Ils Fränzlis sun darcheu a Tschlin per preschantar lur musica, accumpagnà da bundant 30 musicistas e musicists da tuott’età chi’s partecipeschan pro lur lavuratori annual in cumün – e cun ün nouv album i’l bagagl chi preschainta ün viadi musical «Tschlin-Wien retour». Ün inscunter cullas sours Cristina e Madlaina Janett a Tschlin, al principi d’üna eivna plain musica in cumün.
Scha’ls Fränzlis planiseschan ün viadi da Tschlin a Vienna, lura nu’s poja far quint cun üna ruta directa ed efficiainta – almain na schi’s piglia lur nouv album «Tschlin-Wien retour» sco referenza. Quel viadi musical va da Tschlin il prüm in Italia, ma fa lura eir sviadas giò la Bassa, sün Finlanda e riva lura pür via la Tschekia e Slovenia a la destinaziun finala in Austria. «Nus dovrain adüna ün pa plü lönch», disch Madlaina Janett, chi suna pro’ls Fränzlis la viola, pro ün inscunter sülla terrassa da l’Ustaria Tschlin. Na be a reguard al viadi plain stortas da Tschlin a Vienna, ma eir als tschinch ons chi sun passats daspö cha’ls Fränzlis han publichà l’ultima jada ün album.
«Nus sunain quai chi ans plascha»
Cha la ruta musicala va – almain grosso modo – vers ost sül nouv album, quai nun es insè però statta üna decisiun consciainta. «La musica da quia ha adüna fingià gnü influenzas da da tschella vart dal cunfin», disch la cellista Cristina Janett. E sia sour agiundscha: «Nus vain adüna fingià gnü jent la musica da Vienna e da l’Austria. E nus vain badà cha blers tocs da nus fan referenzas a la musica da noss vaschins a l’ost.» Cha las 18 chanzuns registradas sajan uossa quasi il riassunt da lur lavur musicala dals ultims ons.
E quel riassunt cumpiglia cumposiziuns da tuot ils tschinch commembers dals Fränzlis, chanzuns dad amias e cuntschaints musicals, arrandschamaints da chanzuns existentas e referenzas a la musica classica viennaisa – uschè ad üna melodia da Gustav Mahler o eir al cuntschaint «Donauwalzer» da Johann Strauss. «Nus sunain simplamaing quai chi ans plascha. E pür cun sunar insembel badaina lura in che direcziun chi pudess ir», descriva Madlaina Janett il möd da lavurar dals Fränzlis.
La lavur da cumpuoner fa minchüna e minchün per sai svess, e pro las prouvas cun tschels Fränzlis as sviluppa lura landroura l’arrandschamaint final. «Sch’eu scriv ün toc per nossa fuormaziun, scriva vairamaing automaticamaing fingià uschea chi s’affà, quai capita instinctivamaing», disch Cristina Janett. Ch’els prouvan jent oura alch illa gruppa, agiundscha Madlaina Janett. «Ma nus vain tuots ün pa il listess ‹feeling›. Uschea esa pelplü svelt cler co cha nus arrandschain üna cumposiziun. Davo duos, trais jadas sunar, savaina pel solit co far.» Il tipic «sound dals Fränzlis» – quai es dimena üna roba intuitiva, na üna consciainta.
Ün orchester insolit a Tschlin
Simil sco la lavur creativa in lur fuormaziun es eir quella i’l lavuratori cha’ls Fränzlis organiseschan daspö bundant 20 ons annualmaing a Tschlin. «Nus cumanzain cun ün plan pac detaglià cha nus sviluppain lura dürant l’eivna inavant di per di», declera Madlaina Janett. «Scha nus vezzain per exaimpel cha nus vain quista jada bleras bunas gïas, adattaina forsa ün dals tocs uschea cha quella vusch dvainta ün pa plü pretensiusa.»
32 persunas da tuott’età, cun saxofons, cellos, gïas, clarinettas ed oters instrumaints implü as partecipeschan quist on al lavuratori. Üna fuormaziun cun instrumaints tipics per la musica populara, ma insolit gronda. Dürant tuot l’eivna lavura la gruppa vi d’ün program chi vain lura preschantà mincha saira cun concerts in tuot cumün. «Quels concerts vegnan di per di ün pa plü lungs», declera Cristina Janett.
«Id es ün orchester sinfonic ün pa insolit», disch Madlaina Janett riond. «Ma oramai chi sun uschè bleras musicantas e musicants as po partecipar eir glieud chi nun ha amo uschè blera experienza, sainza gnir exposta massa ferm.» Da far insembel musica, quai saja il böt principal. «Nus fain simplamaing jent musica in cumpagnia, eir cun Krethi e Plethi.» Dal principiant fin pro l’avanzada sun tuottas e tuots chi han gust da far musica populara bainvgnüts al lavuratori dals Fränzlis.
Prototip per la «Musica in cumün»
Quel lavuratori, il concert final dals partecipants, il concert per preschantar il nouv album dals Fränzlis ed otras occurrenzas han lö quists dis a Tschlin suot il motto «popularischem», organisadas da la società «Musica in cumün» fundada avant var duos ons. Madlaina Janett chi’d es illa società co-respunsabla pel program musical disch cha quist’eivna saja eir ün pa sco üna sort prototip per quai cha la società less ragiundscher. «I füss cool, scha nus pudessan far daplü in quist möd.» Cha’l böt principal saja da nüzziar daplü l’infrastructura chi’d es avant man – la sala polivalenta per occurrenzas e la veglia chasa da scoula sco albierg, disch Madlaina Janett. «Na be per concerts, ma apunta eir per lavuratoris. I pudess eir esser ün cuors da ballar o alch uschea.»
Cha’l lavuratori dals Fränzlis saja ün exaimpel chi muossa co chi po funcziunar. Ma «Musica in cumün» es daplü co be ün’eivna da musica dürant las vacanzas da stà. «I nu sun be ils Fränzlis chi fan alch», disch Madlaina Janett, «ma vairamaing ün pa tuot il cumün.»
Il concert dals Fränzlis per preschantar lur nouv album «Tschlin-Wien retour» ha lö quist marcurdi, ils 23 lügl, las 20.00 in sala polivalenta a Tschlin.
La festa dal lavuratori cul concert final dals partecipants ha lö quist venderdi, ils 25 lügl, las 20.00 in sala polivalenta a Tschlin.
Gust da leger dapli?