«Cun in surrir va tut pli sempel ella veta»

CUN IRIS JOB HA 
SUSI ROTHMUND / ANR DISCURRIU

Dapi biebein 25 onns habitescha Iris Job cun sia famiglia a Mustér/Sontget. Ils dus affons carschi ein sgulai ora e vivan lur veta. Aschia ha la dunna da 50 onns peda da guder ses hobis persula, ensemen cun siu um Daniel ni en cumpignia. La dunna sportiva e simpatica ei bugen en moviment e passenta bia temps ora ella natira. Ses hobis ein ir cun skis, far excursiuns cun gianellas ni encurir bulius. Sche pusseivel va ella a viagiar e savens era a viandar ella patria ed egl exteriur. A seras da lotto va Job stediamein ensemen cun ses fargliuns e collegas. Da siu hobi, il cuschinar, san sia famiglia ed amitgs adina puspei profitar ed era sias pettas, mams e mèls ni sirups stattan buca pli ch’in ton ditg en scaffa.

Bien di – co vai – essas cuntenza?

Iris Job: Cun mei sezza savess ei buc ir meglier. Miu um ha manegiau avon enzacons dis ch’jeu hagi il paradis sin tiara – e cheu ha el raschun (surri).

Per tgei part da quei paradis sin tiara essas il pli engrazieivla?

Per miu um e nos dus affons.

Tgei vegn endamen igl emprem en connex cun Voss’atgna affonza?

Jeu sun carschida si a Zignau en ina famiglia da purs ensemen cun sis fargliuns. Ils usits che nus vivevan en famiglia vegnan endamen. Per exempel quel dalla damaun da Daniev cu nus mavan a cattar biemaun a Zignau per lu ir a pei si Schlans a far Daniev tiels parents. Nunemblideivels ei era il bi temps ch’jeu hai astgau passentar si Criedi, nies cuolm. Divertent er’ei da scursalar culs affons dil vitg e far ina cadeina da pliras scarsolas da Gravas ni Calgieri giu. Adina puspei mavel jeu cun mes geniturs e fargliuns a far fein e nus gudevan las bunas marendas. Ei era mintgamai in’aventura da far vacanzas a Breil tier l’onda per ir cun skis, ni tier igl aug a Laax. La greva mort da miu bab vegn era endamen ed ei dess aunc massa caussas da raquintar.

Dat ei enzatgei che Vus midasses il pli bugen en Vossa veta?

Na, atgnamein nuot. Biaras caussas ein gartegiadas stupent ed autras meins, la finfinala han denton tut quellas experientschas purtau mei leu nua ch’jeu sundel uss ed aschia sun jeu ventireivla. Bien, sch’jeu savess propi midar dess ei schon enzatgei, miu mal il dies svaness d’in di sin l’auter. Diversas caussas massen lu pli sempel ni ch’jeu stuess buca desister d’enqual caussa ch’jeu fagess bugen.

Sche Vus savesses midar enzatgei sin quest mund, tgei fuss quei?

Jeu «rallentass» la veta da mintgadi, negin ha pli temps e peda, tuts ein sut stress e tut sto esser finiu avon ch’esser entschiet. La devisa ei adina pli spert e pli favoreivel, quei fa buca bein als carstgauns.

Tgei fa sevilentar Vus?

Manzegnas e carstgauns che sedrezzan cun lur meinis suenter il vent, la glina ni schiglioc enzatgei, adina suenter la situaziun la pli sempla per els. Carstgauns che stattan buca tier quei ch’ei han fatg ni detg. Tut la malgiustia e certas situaziuns sa il singul forsa buca midar, ei gida denton gia da buca sustener quels che procuran persuenter.

In’jamna senza electricitad fuss…

… romantic e per mei buca problem.

Las meglieras caussas ein buca quellas ch’ins survegn per daners, mobein…

… in bien plaid sincer, in surrir, simpatics gèsts – ei sa esser caussas pintgas e nunspitgadas ch’ins vesa buc adina ella veta da mintgadi.

Fa ei fastedis a Vus da vegnir veglia?

Jeu hai gest saviu festivar miu 50avel ed ina collega ha manegiau: Ad ella seigi vegniu pertschart cun 50 ch’ei fussi da dumbrar anavos dacheudenvi sch’ins mondi da quei anora da vegnir 100. Quels plaids han plaschiu a mi ed han dau da studegiar.

Disturban las rubaglias en Vossa fatscha Vus?

Tgeininas (ri, e sias rubagliettas entuorn ils egls rian cun ella)? Na, insumma buc, quellas s’audan tier mei e mia historia dalla veta.

Tgei qualitads e tgei fleivlezias haveis Vus?

Quei sai e vi jeu buca giudicar. Da miu avis vesa mintgin enzatgei auter en mei ed igl ei in tema d’interpretaziun persunala. Ad entgins plaiel jeu, ad auters insumma buc, quei ei caussa dil contemplader. Miu motto ei da tractar il proxim aschia sco jeu mezza vegness bugen tractada.

Tgei munta luxus per Vus?

Haver la libertad d’astgar far enzatgei e buca da stuer far enzatgei. Jeu prendel adina puspei peda per mei e mirel sche la direcziun da mia via e veta constat per mei.

Tgei munta patria per Vus?

Patria ei leu nua ch’jeu sesentel bein ed jeu hai bunas persunas entuorn mei.

Cu e daco haveis Vus giu risadas la davosa ga?

Adina puspei en cumpignia ni era persula. Jeu sai rir sur da biaras caussas ed era da memezza. Insumma, cun in surrir ni in rir cordial va tut pli sempel ella veta.

Tgei ei humor?

Humor ei grev da descriver. Cunzun il humor da miu um, el ha in schetg (britannic) humor e biaras persunas capeschan buc el. Jeu sediverteschel lu dallas situaziuns en las qualas nus vegnin aschia adina puspei. Nus secapin eba senza plaids!

Haveis Vus disas ni vezis?

Caffè, senza quel va nuot. La damaun drovel jeu miu caffè per ch’il motor mondi – caffè astga semplamein buca muncar.

Tgei impurtonza ha la musica – il cant – per Vus?

Musica ei fetg impurtonta per mei, jeu mondel bugen a concerts da differentas direcziuns musicalas. Sco davos sun jeu stada a Lucerna el KKL al concert da Hans Zimmer ed ils bigliets pil proxim concert ein gia empustai. Il concert da musica d’Ennio Morricone – era quella ga musica da film – ha liug il schaner a Turitg. Duront tedlar musica sai jeu schar ir mes patratgs ed esser en in auter mund. Jeu hai bia bialas regurdientschas en connex cun musica. Ina viseta a Locarno al Moon & Stars cun mia amitga ei gia dapi massa onns in usit dil qual jeu less buca desister.

Esser Romontschs ei…

… da grond avantatg. Ins ha in lungatg «secret» che mo paucs capeschan, sto denton tuttina far adatg tgei ch’ins di cu e nua. Romontschs hai jeu numnadamein gia entupau empau dapertut sil mund. Il lungatg romontsch colligia nossa minoritad ed ins auda el ord tuts lungatgs e tuttas caneras, nus Romontschs essan sensibilisai d’udir nies lungatg.

Tgei giavischs haveis Vus pil futur?

Veser nossa biala patria, seigi quei datier ni era lontan. Sin cuolms ni sper lags, en marcaus ni silla tiara. Jeu hai aunc biars projects ed ideas che spetgan sin mei/nus.

Sch’ina diala adempless a Vus treis giavischs – tgeinins havesses lu?

Haiel sezza schon adempliu mes giavischs; maridar en alv en baselgia, far igl emprendissadi da specialista da tgira ed ir ell’America. Leu sun jeu gia stada duas ga e la tiarza ei en planisaziun.

Miu meglier amitg…

… ei miu um.

Daners…

… ils daners dattan ina certa segirtad ed ins drova els per viver el mintgadi. Per mei han ei schiglioc buc ina gronda muntada. Fa posseder ina massa daners pli cuntents? Jeu manegiel buc ed hai perquei decidiu da viver uss e schar cuorer il rap (senza sfarlatar). Ins sa gie tuttina prender nuot sil davos viadi.

Tgeinina ei stada la megliera idea che Vus haveis giu enzacu?

Quella da cumprar nies bus. Avon dus onns havein nus cumprau spontan in bus e cun quel havein schon giu biaras e bialas aventuras en loghens che nus vessen autruisa probablamein mai visitau.

Ed ussa, co va ei vinavon ella veta?

Jeu sai schon far plans. Sch’ei gartegian ni buc decida in auter. Mia finamira ei da guder e viver mintgadi sco ei vegn e far il meglier ord quei ch’il mintgadi porta a mi.