Lectura Rumantscha – cun in punct final

David Truttmann
FMR

Commentari – Il punct final

Enconuschais Vus André Bugnon? – André Bugnon è in anteriur cusseglier naziunal da la PPS dal chantun Vad. Sco president dal Cussegl naziunal ha el ditg ils 12 da december 2007 ina frasa ch’ha procurà per in terratrembel politic en Svizra e surtut en il Grischun: «Est élue avec 125 voix: madame Widmer-Schlumpf» – Cun intenziun manca tar questa davosa frasa franzosa il punct! Quel punct ha il suveran numnadamain mess pir questa dumengia, 19 onns pli tard. Il Grischun ha elegì Valérie Favre Accola en sia regenza chantunala. La PPS è ussa turnada per dal bun en il pajais da ses siemis.

L’entira istorgia dal terratrembel tranter la frasa d’André Bugnon e l’elecziun da Valérie Favre Accola è bain enconuschenta: Tar la (re-)elecziun dals 12 da december 2007 a Berna bitta Eveline Widmer-Schlumpf ses collega da partida Christoph Blocher or dal Cussegl federal. Quai fa sballunar la constellaziun e tradiziun politica en il Grischun. I suondan ils proxims pass: dispita aifer la PPS, ils «populars cooperativs» midan num (Partida burgais-democratica), en il Grischun datti ina nova PPS che marscha sin «lingia turitgaisa», e quella cumbatta ferventamain per in comeback a veglia forza.

Ussa hai funcziunà. Valérie Favre Accola è elegida. Ina candidata che politisescha dapi onns fidaivlamain «sin lingia». Ina dunna ch’è era sa cumprovada en plirs uffizis. Ella e sia partida han lavurà ferm per quest success! Grazia ad ina dunna è la PPS damai là, nua ch’ella leva adina turnar. Cun in success total. Sper la conquista dal sez guvernamental è la partida era daventada la pli gronda fracziun en il Cussegl grond – plus diesch sezs en il parlament. Il terratrembel ha dà in’ulteriura zaccudida.

Per il success datti duas raschuns. Primo: La partida ha fatg pass a pass e cun perseveranza sia lavur politica, da propaganda e da persvasiun – sche quai plascha u betg. Sa chapescha ha ella adina gì in satgados bain emplenì cun raps. Era tar questas elecziuns n’ha la partida betg vulì tradir, quants raps ch’ella ha duvrà per sia campagna, schegea ch’ella ha placatà plain l’entir chantun.

La segunda raschun: Ils davos onns èsi adina reussì a las autras partidas d’unir las forzas tenor il motto: «Tuts cunter la PPS.» Cun forzas unidas èn vegnids «cumbattids» candidats illusters sco Heinz Brand (duas giadas), Walter Schlegel u Roman Hug. Schegea che quai ha manà per part ad ina constellaziun strana en la Regenza: Il Center aveva ils davos onns perfin trais cussegliers guvernativs ed ina maioritad absoluta en il gremi. Questa giada han las partidas sfarlattà lur forzas. Pliras candidatas e candidats èn ids en cursa. Il réduit cunter la PPS ha survegnì rusnas.

Ch’igl è ussa reussì a la PPS da far il sigl en la Regenza, quai è or dad ina tenuta democratica pli che endretg. En Svizra datti in consens general che las partidas politicas centralas duain esser represchentadas tenor lur forza en l’executiva – saja tenor ina furmla magica ubain cun damain magia. Valérie Favre Accola na vegn betg a far striegn en la Regenza. Ma ella represchenta prest 30 % da las votantas e dals votants en il Grischun.

La PPS ha survegnì questa dumengia la schanza da cumprovar dad esser abla da co-guvernar il stadi grischun da maniera constructiva. Las autras partidas ston s’arranschar cun la novas dinamicas. Ed André Bugnon po far in punct final a la fin da sia frasa – entant che auters pon scriver vinavant l’istorgia fin a la proxima zaccudida.

Ed era questas istorginas ed istorgiunas datti da leger en la Lectura Rumantscha, cun u senza punct final

• Tge din atgnamain las nov persunas ch’han candidà cun success u cun main success a las elecziuns per la regenza?
• Tgenins deputads e tgeninas deputadas han fatg la cursa en ils singuls circuls da la Surselva, dal Grischun Central e da l’Engiadina?
• E lura dat anc adina da discutar la reorganisaziun tar la Lia Rumantscha. Rico Valär, il professer per litteratura e cultura, tschenta «in pêr dumondas».