Lectura rumantscha
FMR
Oz vai per relaziuns. Però na – betg spetgar las grondas istorgias d’amur plain ardur en la chalur. Na, i va per autras relaziuns. Da quellas main amurusas, dentant interessantas.
Las muntognas sgarschaivlas
En l’istoriografia èsi enconuschent: Nossa relaziun cun la muntogna è sa midada radicalmain durant il 18 e 19avel tschientaner. Avant eran las muntognas in territori sgarschaivel. Ils umans avevan tema da grippa e pizs. Ma lura è vegnì en moda l’alpinissem. La glieud pli bainstanta è ida per las muntognas ed ha construì chamonas alpinas, p.ex. avant 100 onns la «camona dil Terri». Avant 100 onns? Ti has raschun, atgnamain fissi 101 onns.
L’amur si da la Bassa
Ils abitants e las abitantas da tgenin chantun svizzer has ti il pli pauc gugent? Insumma, ussa stuain nus far attenziun tge che nus scrivain qua. Ma atgnamain èsi curius: La «relaziun» tranter Grischuns/as ed inqual cuminanza da la Bassa n’è betg propi «vicendaivla». L’amur si da la Bassa è numnadamain pli ferma. Quai senta p.ex. l’Agid svizzer per la muntogna. Quel reparta onn per onn enturn 30 milliuns francs. Per gronda part èn quai raps che vegnan si da la Bassa.
«Tge bella lingua, quest rumantsch»
Apropos relaziuns cun la Bassa – ti enconuschas segir era persunas che din: «Tge bella lingua, quest rumantsch!» (Sa chapescha per tudestg.) En tals cas èsi il pli prudent da simplamain dir: «Curs.ch». Sin quella pagina preschenta la Lia Rumantscha tut ils curs da rumantsch ch’i dat. Actualmain han lieu plirs curs en l’intschess rumantsch. Ma l’istorgina da Lukas Reinhard (foto) è en quel connex forsa la pli interessanta: Durant corona ha el entschet ad emprender vallader. Ed uss instruescha el sez a Scuol.
Il politicum da la via
Che la relaziun tranter las fracziuns da Vuorz e Breil è (istoricamain) particulara, quai è enconuschent. Ellas furman gea dapi otg onns ina vischnanca fusiunada. Ma il politicum tranter Vuorz e Breil è dapi la fusiun la via da colliaziun. Quella ha fatg ina sviada fin al Tribunal federal a Losanna. Ussa paressi dad ir enavant. Nus recapitulain pass a pass l’istorgia fin a la situaziun actuala.
Buna lectura – cun bler’amur en la chalur!
Gust da leger dapli?