Metodas garmadias

dad Augustin Beeli / anr

Possess privat ei buca public. La lescha schurmegia cun artechels constituziunals quei possess privat. Possess duess esser incontestabels tenor la devisa «quei ei miu grep, quei ei miu crap». Possessurs d’immobilias ein s’organisai cun ina lobi pussenta. Casas historicas han ina pintga lobi. Leu penda tut vid la responsabladad ed il sensori dil possessur. Nun ch’igl object seigi schurmegiaus. A Leis deva ei tochen gievgia vargada in tal baghetg che fuva deplorablamein buca schurmegiaus. Mo ina casa da purs vegliandra. Ina perdetga dil temps ch’ils da Val S. Pieder fuvan paupers sco miurs baselgia.

Tgi che posseda in object historic ha da far cun pézs e cantuns. Pilpli ein ils mirs uiarschs, ins drova cunzun raps. La Tgira da monuments ei buna cun cussegls, denton dameins cun contribuziuns. Proprietaris privats drovan perseveronza. Ina parallela cul cass actual a Val S. Pieder dat ei a Vella. Leu haveva in proprietari scarpau giu ina «ruina» senza lubientscha dalla vischnaunca. A Val S. Pieder pari ch’autoritads e possessur dalla casa seigien s’accordai. Spazzar la «baracca», allontanar tuts impediments. Il project dalla tuor da 300 meters d’in architect giapunes tolerass ins, per ina mudesta perdetga dall’atgna cultura han ins negina capientscha.

Ei para ch’ins applicheschi en Val S. Pieder metodas da wildwest. Daco ha il possessur buca dumandau cussegl tier organisaziuns dil fatg? Per exempel Domus Antiqua Helvetica, l’Associaziun svizra dils proprietaris da baghetgs historics. Sco ei para odiescha el substanza historica. Sch’ins destruescha la casa la pli marcanta digl uclaun da Leis ei quei in puccau. Astg’ins far oz mintga puccau? Sch’il possessur vul far zatgei ord quella casa vita havess ei dau autras metodas. La plaga ch’ei s’aviarta ei ina vergugna per Val S. Pieder. Ein ils da Val propi aschi garmadis enviers lur cultura?