Nauscha cattavegna a Val S. Pieder?

Dad Augustin Beeli / ANR

L’Uniun grischuna per la protecziun dalla patria pretenda in stop da baghegiar a Val S. Pieder. Egl uclaun da Leis ha il proprietari scarpau giu il «Hansjörisch Hus» ni «Oberhus». L’jamna vargada ei in plazzal da baghegiar dispiteivel s’aviarts a Leis, igl uclaun denter Gadastatt e Val S. Pieder. Enteifer ina procedura currenta da recuors ha la suprastonza communala lubiu il project d’in patrun da baghegiar che leva spazzar sia casa historica a Leis e reconstruir silla parcella ina casa nova. L’Uniun grischuna per la protecziun dalla patria ha tarmess gievgia sera allas medias ina communicaziun ch’ei setracti d’in «cass scandalus». A caschun da sia sesida da gliendisdis, ils 26 da november hagi la suprastonza communala lubiu il project che prevedi da spazzar il «Hansjörisch Hus» ni «Oberhus» a Leis, ella hagi el medem mument refusau ils recuors inoltrai. La decisiun hagi il proprietari retschiert ils 27 da november 2018 e gia ils 28 da november hagi quel tarmess sil plaz a Leis las maschinas, quellas hagien immediat spazzau il baghetg historic.

Duront la procedura currenta

«Cun quei agir han ins sutminau senza scrupel la procedura cantunala da metter sut protecziun la casa historica», scriva Ludmilla Seifert, la meinagestiun dalla Protecziun dalla patria dil Grischun. Plinavon hagien ins priu als recurrents legitimai la pusseivladad da contonscher che la lubientscha da baghegiar vegni stuschada. Intenziunadamein e duront ina procedura currenta hagien ins en quei cass destruiu in monument historic. Sco mesira urgenta ed en quei senn ha ella supplicau il cantun da relaschar in stop da baghegiar immediat per quei plazzal da baghegiar. En vesta ad ina eventuala disposiziun da reconstruir la situaziun oriunda astgi il sulom da baghegiar buca vegnir midaus ed ei astgi buca vegnir menau naven da quel material.

La casa historica a Leis enconuscha la populaziun da Val S. Pieder cul num «Oberhus» ni «Hansjörisch Hus». Ei setracti d’ina casa ch’ins hagi engrondiu probabel all’entschatta dil 18avel tschentaner sco casa dubla, bia dalla substanza baroca hagien ins saviu salvar tochen el 21avel tschentaner, informescha la Protecziun dalla patria. Ella scriva vinavon ch’ils fastitgs pli vegls dalla casa mondien anavos tochen el temps dil tard-medieval. Ei setracti d’in object historic fetg rar, ell’entira Lumnezia detti ei strusch pli casas originalas da tal gener. Plinavon seigi quella casa a Leis, situada sin 1450 m s.m. ina perdetga impurtonta dil temps da colonisaziun permanenta dalla vallada sin tala altezia. Igl uclaun Leis vegn menziunaus l’emprema gada il 1537. Ei seigi pusseivel che las parts pli veglias digl «Oberhus» derivien da quei temps. Tras sia posiziun exponida agl ur digl uclaun hagi quei baghetg era pil maletg dil habitadi ina muntada extraordinaria, aschia la Protecziun dalla patria.

Casa fuva in exempel

Il schaner 2017 haveva il proprietari dalla casa vita inoltrau alla vischnaunca da Val S. Pieder la damonda d’astgar spazzar il monument da valur historica cugl intent da baghegiar en quei liug ina casa nova. Igl avrel 2018 ha il patrun tratg anavos la damonda – per dar giu il zercladur 2018 quella en ina versiun modificada levamein. Sco gia tier l’emprema ha la Protecziun dalla patria era reagiu cun ina posiziun critica silla secunda damonda. Criticau ha l’organisaziun d’ina vart la fuorma nuntipica dalla casa reconstruida sco baghetg da crap amiez in ensemble da casas-lenn. La Protecziun dalla patria critichescha denton oravontut la sperdita dil baghetg historic sco tal, ei setracti numnadamein dalla casa historica la pli marcanta digl uclaun Leis. Da maniera exemplarica muossi quei baghetg co ins hagi capiu pli baul da dumignar ina topografia fetg difficila cun mieds ch’erien fetg limitai. Cul panzieri da piarder in monument architectonic da muntada surregiunala era la Protecziun dalla patria sedrizzada il settember 2018 alla regenza grischuna. Ins hagi supplicau quella d’instradar la procedura da metter sut schurmetg il baghetg conform agl artechel 27 dalla lescha cantunala davart la protecziun da natira e patria. Il cantun ha sin quei aviert la procedura eventuala da metter preventivamein sut schurmetg igl «Jörihus». Vischnaunca e proprietari han survegniu la pusseivladad d’inoltrar a scret lur posiziun. Lur damonda da prolungir il termin da consultaziun tochen ils 30 da november 2018 haveva il cantun lubiu. «La Protecziun dalla patria ponderescha d’introducir pass penals encunter quei agir scandalus», scriva l’organisaziun en sia communicaziun.