Il model egl Uaul Casti

(anr/abc) L’jamna vargada ha ina lennaria indigena montau egl Uaul Casti in «pign» model dalla senda da tschemas. La passarella da varga dus kilometers ei projectada, ussa ston ins giudicar ed optimar elements e petgas. Hosps da vacanzas ein sefermai avon la construcziun ed ein sedumandai tgei che quei munti. «Ei quei in’installaziun d’art ora el liber?» han els dumandau ils passants indigens. Lezs han saviu ch’ei seigi il model d’in’autra installaziun. Ei setracti d’in toc che muossi la senda da tschemas. «Baumwipfelpfad?» ei lur cunterdamonda stada, ed els han vuliu saver dapli. Ils indigens han saviu dar il sclariment giavischau. Ils 5 da december ha la radunonza communala da Laax approbau in credit da baghegiar da 7,5 milliuns francs per quei implont turistic. Aha, quei seigi lu ina bun’idea, ei il commentari spontan dils hosps da vacanzas ch’han contemplau l’installaziun a Plaun Casti denter Laax-Cons e Murschetg.

Reducir il ballontschar

Egl Uaul Casti, datier dil reservuar e la tabla d’informaziun dalla ruina Lagenberg, san ins buca surveser la construcziun. Sin quater bests da pégns ha la lennaria indigena installau in element dalla passarella. «Quel havein nus buca tschentau si per mussar co ei vegn fatg», declara il selvicultur da revier Sagogn-Laax, Maurus Cavigelli. El ei meinaproject dalla senda da tschemas. Sco commember dalla gruppa da lavur ha el gidau da preparar la caussa, el ha era informau la radunonza communala ed accumpogna uss ils proxims pass.

Sco quei che Cavigelli explichescha han ins montau a Plaun Casti in toc da 12 meters dalla passarella. Ins vul giudicar la statica, experimentar ed optimar la planisaziun e co ins sa reducir il ballontschar. L’installaziun duei esser segira ed astga buca far tema a tgi va a spass sin ella.

Clemens Arpagaus da Vella ed Iso Mazzetta da Mustér ein ils inschigniers responsabels, Ursin Venzin il specialist involvau. La senda da tschemas ei in’ovra da piunier, culla distanza da 2020 meters eis ella la pli liunga ell’Europa. Quei munta che projectaders, inschigniers e mistergners san buca prender ord il truchet exempels d’in project gia realisau. La senda da tschemas da Mogelsberg ch’ins ha aviert igl onn vargau el cantun Sogn Gagl ei «mo» 500 meters liunga. Lezza attracziun turistica ha custau quater milliuns francs.

Sch’ins prendess il model «Mogelsberg» a Laax custass quel varga 20 milliuns, ei fuss in’investiziun indiscutabla.

Vischnauncas burgheisas 
ein involvidas

La senda da tschemas da Laax duei esser in project persistent. Semegliont sco tier la passarella da Staderas ch’ins ha inaugurau avon treis onns vulan ins baghegiar cun lenna dil revier Laax e Sagogn e dalla regiun. Il model ch’ins ha tschentau si l’jamna vargada egl Uaul Casti ei denton aunc buca cumplets. Per saver far las mesiraziuns drova ei aunc ina tuor d’access. Buca tuts astgan denton ascender quella. Igl access sigl element da 12 meters ei reservaus pils inschigniers e persunas involvidas.

Per construir l’ovra da piunier drova ei rodund 170 tals elements che vegnan colligiai in cun l’auter sill’entira distanza da 2020 meters. Egl uaul ston ils inschigniers quintar exact sil centimeter mintga furada ch’ei necessaria per las petgas che portan ils elements. Quellas vegnan ad esser denter otg e 12 meters aultas. Sco quei che Cavigelli ha confirmau ier el discuors cull’anr ei l’ovra da piunier decidida dalla radunonza communala da Laax, denton aunc buc approbada dallas treis proprietarias. Las duas vischnauncas burgheisas da Laax e Sagogn ston aunc schar decider lur radunonzas generalas, medemamein la pleiv roman-catolica da Laax. Quellas treis instituziuns ein possessuras dils uauls e dallas parcellas d’uaul involvidas. La vischnaunca burgheisa da Sagogn ei possessura digl Uaul Casti e digl Uaul Ravanasc, tras quels vegn ina gronda part dalla senda da tschemas a menar.

Passarella era per tgauns?

Sco il meinaproject confirma vinavon han ins involvau las treis proprietarias naven dall’entschatta dall’idea. Ins seigi s’entupaus duas gadas ed hagi orientau e discutau il project. Avon che schar votar definitivamein las radunonzas da pleiv e da burgheis seigi ei stau necessari da schar prender posiziun la radunonza communala dalla vischnaunca territoriala, argumentescha Cavigelli. La finala ha quella approbau il credit da 7,5 milliuns francs.

Per revegnir als hosps da vacanzas ch’han contemplau ed admirau l’ovra turistica ch’ei planisada a Laax resta aunc ina damonda: Tals hosps selegran da saver ir a spass cun lur tgaun silla passarella da dus kilometers. Ei seigi in «Beagle», han els getg, ir cun quel silla senda da tschemas da Murschetg a Laax Vitg vegni ad esser in divertiment, han els manegiau. Astgan ins ir cun tgauns sin quell’attracziun? Il meinaproject Cavigelli gi ch’ins seigi aunc buca sefatschentaus cun quella damonda. «En scadin cass ha la segirtad prioritad», conceda el. A Mogelsberg sco era el Schwarzwald, ed era ell’Austria, ei il access cun tgauns sin sendas da tschema scumandaus. Ei dat excepziuns, per exempel a Rachau ella Steiermark. Leu astgan ins ir cun tgauns. Quei sa esser problematic, pils tgauns sezs sco era per patruns da tgauns, mo era per persunas e famiglias cun affons pigns e senza tgaun.

Ell’Europa dat ei gia ina retscha da sendas da tschemas, denton mo cuortas distanzas da 100 tochen 800 meters. La distanza da varga dus kilometers previda a Laax ei unica ell’Europa. «Sche nus prendein buca quella schanza, lu vegn in’autra destinaziun a prender naven a nus ella», han ins udiu a caschun dalla radunonza communala dils 5 da december.