«In privilegi dad esser cusseglier guvernativ»

Cun Martin Jäger ha discurrì 
Andreas Cadonau / ANr

La vegliadetgna da pensiun ha il cusseglier guvernativ Martin Jäger gia cuntanschì ed a partir da l’onn nov po el giudair la vita da pensiunari. La politica da cultura e da scola ha fatschentà el fermamain ils ultims otg onns.


Signur cusseglier guvernativ Martin Jäger, Voss temp d’uffizi va en paucs dis a fin, cun intensivas emnas finalas?

Martin Jäger: Las emnas suenter la sessiun dal december dal cussegl grond èn vairamain stadas invensivas. Quatter commembers da la regenza bandunan lur departaments ed uschia vulan ins anc sclerir las dumondas avertas tant sco pussaivel avant che surdar il departament en auters mauns. La glista da tractandas da las davosas sesidas da la regenza era extrem lunga. Per part uschè pulpida sco jau nun hai mai vis durant mes otg onns en la regenza grischuna. Uschia ch’il studi dad actas è medemamain stà intensiv.

Nagut cun ina midada patgifica en il temp da pensiun?

Propi betg, plitost dad ina incumbensa in buntant sur 100 procent sin nulla?

Exact, quai ch’ins scusseglia?

Jau erel gea antruras scolast. En quella clamada enconuschan ins ina destgargia da vegliadetgna durant ils davos onns da la lavur professiunala. Tar l’incarica dal cusseglier guvernativ n’è ina tala mesira betg planisada.

Vus pudais profitar dad ina lunga experienza executiva?

Jau appartegn als politichers ch’han vesì durant lur carriera tut quai ch’ins po vesair en ina tala funcziun. E sch’ins è uschè ditg da la partida vegnan ins in zichel pli calm. Era sch’ins ha magari il sentiment ch’ina chaussa saja centrala e hectica pon ins cun ina tscherta indulgenza ordinar ils schabetgs ed ins vesa la fin finala ch’ils problems nun eran talmain gronds sco quai ch’ins ha cartì.

Ina tscherta indulgenza avais Vus duvrà gia a l’entschatta da Voss uffizi per exempel cun la Rumantschia ed il rumantsch grischun?

Natiralmain, ì ha duvrà bler temp per analisar ils basegns e problems da la scola rumantscha per preschentar soluziuns acceptablas da tuttas varts.

Acceptabel da tuttas varts nun è simpel tar la Rumantschia?

En l’emprim onn da mia funcziun sco cusseglier guvernativ giaschavan las posiziuns extrem ina ord l’autra. Jau ma sa regord ad ina maisa radunda organisada da la Lia Rumantscha. Da la vart da mes uffizi avain nus proponì ina via d’amez. Tuts han crititgà vehement quel cumpromiss e valetà el per betg acceptabel. Ussa suenter blers onns è quella via d’amez tuttina sa verifitgada. Nus avain introducì quest onn il Plan d’instrucziun 21, in plan per las scolas da Berna fin Bravuogn, da Basilea fin Brusio. Nus en il chantun Grischun avain elavurà quel plan d’instrucziun per tut las trais linguas chantunalas. Cur che nus avain tramess quel plan en la consultaziun hai dà massiva critica. Intginas vischnancas rumantschas han smanatschà cun pass giuridics sch’il rumantsch grischun chattia menziun en quel plan d’instrucziun. Ussa ha il rumantsch grischun chattà menziun en quel plan, en ina furma gista, tenor mes parairi. Per mia cumplaina cuntentientscha nun hai dà naginas protestas cur che nus avain introducì il plan d’instrucziun l’avust passà. Rumantsch grischun è part dal plan d’instrucziun, uschia ch’ils giuvenils sa fatschentan a moda passiva cun il rumantsch grischun en scola.

Betg la suletta sfida da la scola rumantscha?

Jau crai quai che pertutga la scola rumantscha essan nus sa mess atras cun raschun. Nus avain insistì sin la lescha da linguas dapertut nua che l’empruvament da sa distanziar da la scola rumantscha era avant maun. En quest reguard essan nus stads consequents. Tedlar, sa fatschentar cun ils arguments ed ils differents basegns, dentant cun ina tscherta consequenza ed obstinaziun na guntgir da la via avisada.

Durant Voss temps d’uffizi è la valur da la cultura creschida?

Quai constat, en il cussegl grond sa fatschentava la cumissiun da furmaziun e cultura avant onns bunamain sulet cun dumondas da furmaziun. Ils davos onns è la cultura sa chatschada pli e pli fitg en il center. La revisiun da la lescha da cultura metta a disposiziun dapli meds finanzials. Il sustegn politic da la cultura na sa chapescha betg da sassez. Sco minister da cultura ha quel svilup fatg bler plaschair.

Creschidas èn era las pretensiuns?

Creschida è principalmain la scena culturala professiunala. Ella è creschida bler pli fitg ch’ils meds finanzials a disposiziun per sustegnair ella.

Pli e pli sa tschenta la dumonda schebain la promoziun da cultura è promoziun d’economia?

Era quel aspect è sa midà fitg. Blers lieus turistics organiseschan festivals da divers gener, festivals che vegnan sustegnids da la promoziun da cultura dal chantun Grischun. La purschida è sa schlargida vast sulet durant mes temp d’uffizi. E creschida e l’enconuschientscha che la cultura è impurtanta per il turissem e che nus dastgain preschentar nossa cultura. Ed uschia flessegian era meds da la promoziun economica en la cultura, era quai plascha a mai.

È quai cultura da divertiment ubain cultura cun ina tscherta relevanza per la societad?

Jau crai ch’i saja l’incarica da la cumissiun da cultura da guardar bain e da giuditgar. Cultura sulet da divertiment na retschaiva nagin sustegn dal chantun.

Tar la cultura appartegn medemamain la cuntraversa pervia dal timun dal Museum d’art. Ina charplina ch’ha fatg surstar, tanpli ch’ins è sa dumandà co in cusseglier guvernativ po provocar tantas malempernaivladads curt avant la fin da ses uffizi?

Tut n’avain nus probabel betg ponderà bain a l’entschatta. Il motiv è che nus essan stads pertutgads zic a zic tar il Museum d’art da problems da persunal. Nus essan vegnids surprais da l’agen success. L’onn 2012 dumbrava il Museum d’art 18 000 entradas, l’onn 2017 gia 47 000 entradas. Nus n’avain betg gì il persunal a disposiziun per dumagnar quella sfida. La situaziun ha chaschunà problems.

Las reacziuns èn stadas vehementas, principalmain da la vart da la cultura. Ha quella reacziun laschà enavos in auter maletg da la scena culturala tar Vus?

Jau stoss conceder che la radunanza annuala da l’uniun da cultura, nua che bain situada e scolada glieud ha cumenzà a far il «pöblen», ha bain irrità mai in pau. Enconuschentamain na dastgan ins betg communicar a la publicitad chaussas persunalas pervia da la protecziun persunala e da las datas. Che la radunanza menziunada ha insistì sin quests detagls ed en tge furma, quai ha fatg surstar mai.

Vus possedais ina lunga experienza executiva, nua giascha il regl tar in tal uffizi?

Jau hai gia avant onns retschavì la pussaivladad da surpigliar in sez en il cussegl naziunal ed hai desistì. Jau ma sent meglier en in uffizi executiv e resent per pli tensiv da sa fatschentar e sligiar problems sco part dad ina gruppa pitschna, enstagl da discurrer bain en ina vitrina. Tant en il cussegl da la citad da Cuira, in’executiva da trais persunas, sco en la regenza grischuna. En il departament da la citad da Cuira avev jau 800 collavuraturs, uss tar il chantun 600. Esser part da l’executiva grischuna è ina fitg interessanta e tensiva chaussa, atgnamain è quella incumbensa in privilegi.

Sco cusseglier guvernativ sanester en in parlament dominà da las partidas burghaisas èn ins pli exponì?

Igl è uschia ch’jau sun stà confruntà en il cussegl grond ed en il parlament da la citad da Cuira cun ina maioritad burgaisa. Jau hai la fin finala tuttina chattà en omadus lieus ina maioritad per mias fatschentas. A l’entschatta ha i forsa dà in pau dapli critica, la fin finala han ins tuttina acceptà. Ed ins sto anc dir che las fatschentas èn stadas fatschentas da la regenza e na sulet da Martin Jäger.

Il princip da la collegialitad en la regenza ha funcziunà?

Ina regenza en dispità en la publicitad u che communitgescha curt suenter la sesida tgi ch’ha votà co è ina regenza flaivla. La regenza grischuna ha demussà caracter ils onns passads cun setegnair vi dal principi da la collegialitad. Igl è in fatg che la regenza ha debattà ferm entaifer il gremi, las decisiuns èn dentant vegnidas purtadas da tuts e nagin ha derasà il sentiment che la regenza haja decidì fauss.

I dat segir chaussas en Voss temp d’uffizi che statan en buna memoria?

Per mai èn las midadas durablas essenzialas. Natiralmain ha i da puncts culminants. Sco per exempel la festa dals jodadlers a Tavau nua ch’jau hai dastgà tegnair in pled sco jodlader activ en il num da la regenza grischuna. U la festa a favur da Dario Cologna e sia medaglia dad aur nua ch’jau hai gratulà sco minister da sport. Quai èn dentant muments singuls. La lavur da la regenza sa mussa a lunga vista vi da quai che stat. En la legislaziun avain nus fatg intgins gronds pass. La revisiun totala da la lescha da scola oriunda dals onns 60 cun impurtantas novaziuns per la scola. En auters chantuns n’è quai betg reussì. Alur l’emprima lescha da scola auta e da perscrutaziun, la lescha da sport grischuna cun in concept da promover il sport. La lescha da la promoziun da cultura ch’ha tranter auter purtà sustegn als museums regiunals. Era la lescha da las scolas medias, in tema dispitaivel, la fin finala acceptada dal cussegl grond cun 117 cunter nulla vuschs. Quai porta ina tscherta satisfacziun da retschaiver sco cusseglier guvernativ socialdemocrat in tal sustegn per ina fatschenta.