L’inventar

parter

As figürai chi’d ha dat in ün cumün d’Engiadina ün nosch incendi chi’d ha miss in tschendra bleras chasas. Co giaiva la vita inavant? Blera glieud vaiva pers tuot. L’ultim mumaint vaivna amo pudü stumplar la charra da piertan oura sül prà e la massera vaiva tut cun sai ils uffants e d’eira mütschida. Mo tschai d’eiran idas las flommas cun tuot. Almain d’eiran nus oters sans e salvs. Almain eschan nus gnüts adasegn da srantar il muvel e da’l far ir our d’stalla. Uossa m’es gnü per mans l’inventar ch’üna famiglia da Scuol ha notà davo il fö da Clozza. Quel es stat als 5 november1877, sülla sava da la gronda müdada da l’agricultura, dimena avant 141 ons. Faquint cha quista famiglia ha survgnü tet ed allogi pro paraints in cumün. Els notan manüdamaing tuot quai chi’d han pers. Üna jà es quai l’hom chi pensa a sia s-chierpa, a tuot sias üsaglias, lura manzuna la massera alch da chadafö o chaminada, patrinas e baffas. Quist inventar para a mai uschè ampel, uschè cumplet, ch’eu til publich tal e qual. Pro tuot quellas «rabas» cha nus hoz nu cugnuoschain plü fetscha üna remarcha o dun üna cuorta decleranza.

Rabas arsas

Ün mouscher da latung / ün test da cuschinar

Ün von dad ara / il muglin per nettiar il gran scuoss

Tants charpaints fain / chargias fain

Cultras / cuvertas

Vaiders e majola / magöls e vaschella da terracotta

Tanta filanda / ün mantunn roba da filar o roba filada

Ün bröch suondscha / il bröch d’eira fat da duas da lain

Ün char glin ed ün char fain / Buschas da farina, busachas da let, sachs da gran las buschas da farina eiran da pel

Ün coschen gran / ein kosten Korn

Gritun, fargun, fliana / gratun, arader, arader per brachar

Panaglia, tschareschs e sgromblas / tscharesch es il cribel da la farina, sgromblar il glin es til elavurar

Üna gronda partida da bel zin / plats e chantas? Üna gronda partida da bella majola / vaschella da terracotta

Ses corvas, lana s-chartatschada / corva per transportar la farina

Chonv filà / Glin es chonv d’eiran im portants dal temp

Patrinas e baffas, charn da latta, lard, s-chainas da la bacharia

Saiv culà / per far glüm

Chör vachetta, chör chürom dutsch / per far tretschas e s-charpas

Quatter pêra bunas rednas ed ün tratschinet / rennas,reivnas,tretschin

Üna buna benna scuzza / sainza aschinas da metal

Üm cheu d’besch grass in stalla / d’eira gnü salvà tuot il muvel?

Duos ponslana / cuvertas.

Üna culana ed üna spilla / üna glua da pet

Triainzas e rastels / triainza es üna fuorcha da grascha

Diversas mottas, broccas, panaglias, butschins, bröchs / Ün’avna ed üna chaldera

Ombras e curals ed ün bavul da viadi / üna culana d’ambras?

Charrès e berts, ün taler da zunza part davo e davant d’üna vittüra, la zunza es quel la chi tessa Tschinch pass d’pon, rednas ed umblaz / Umblaz per liar il giuv vi dal cheu dal bouv

Duos culaditschas saiv il saiv serviva per far glüm

Ün Bischof d’ôr / munaida da quella vouta

Plümas da flomma

Quatter farguns da brachar e duos flianas / üna gronda pauraria!

Vons, cribels e rais / trais differents cribels

Giuncla e salvona / la salvona schanaja la pel dal cheu dal bouv

Assas dschember e tapuns tau / duos jà sainza il da dal genetiv

Ün esp, erpch, ierpi, ierpen / differents pleds pel listess s-chierp

Ün giuv da paragl, fiergias / giuv dubel, per duos armaints

Cu agls, martè e marcladüra / cuagls sun üna bella lavur dal vaschler fats cun duas

Ün sterner e duos rasuoirs

Duos charrets / char cun timun per trar a man

Duos tschoccas da zappar / charn

Quist es stat il tschuvertscham chi vain notà in l’inventari, la roba da chasa. Per quella as vaiva plü bod duos pleds, tschuvertscham o mulbain. Quels pleds sun svanits. Svanits eir agià l’on 1877 a Scuol, da sort cha sco titul da lur inventar vaivna scrit Rabas arsas. Hana notà tuot? Eu pens bod tuot. Il schmain nu cumpara.

Las fotschs culs cuzers nu cumparan neir bricha. Da salvar l’ultim mumaint our da stüva la Bibla gronda nu s’haja invlidà. Eu am schmüravagl fich, co chi’d es stat pussibel infra temp ütil da reedifichar davo’l grond fö ün cumün sco quel da Tschlin, sco quel da Ramosch, sco quel da Lavin, e sco quel da Zernez.Quai sto esser stat pussibel be cun gronds sforzs da lavur cumünaivla.

Duri Gaudenz