Ils tscheins d’aua – in’indemnisaziun pli che giustificada

Da Hans Huonder / anr

Dapi ch’ils prezis per l’energia electrica ein curdai ein ils tscheins d’aua medemamein sut squetsch. Pils representants dallas vischnauncas e dils cantuns pertuccai eis ei clar: Ina buna indemnisaziun per l’aua sto esser garantida era egl avegnir, denter auter per animar da prolungir las concessiuns. Per la quarta ga han ils «dis da discussiun davart la perscrutaziun d’energia» giu liug en claustra a Mustér. Els ein danovamein vegni organisai dalla Fundaziun Center da perscrutaziun d’energia alpin (AlpEnForCe). Duront ils treis dis han ils organisaturs cul meinafatschenta e vicepresident dalla fundaziun Ivo Schillig alla testa purschiu biebein 30 referats e leutier – sco ils davos onns era – in arranschament public. Il tetel da quel: «Tscheins d’aua – model da success ni impediment?» Quater representants da differentas instituziuns ein s’exprimi: Werner Hediger dalla Scol’aulta per tecnica ed economia Cuera, Fadri Ramming, secretari general dalla conferenza dallas regenzas dils cantuns da muntogna, Dominique Martin, commember dalla direcziun dall’Associaziun dallas interpresas d’electricitad dalla Svizra e Walter Deplazes, commember dalla suprastonza dalla Cuminonza d’interess dallas vischnauncas da concessiun grischunas. Els han buca mo presentau lur pugns da vesta, mobein era debattau silsuenter en ina discussiun al podi.

Forza hidraulica ei indispensabla

Bunamein 60 pertschien dall’energia che vegn producida en Svizra deriva dalla forza hidraulica. Quell’aua s’auda als cantuns e persuenter obtegnan els in tscheins d’aua che vegn la finfinala dabien era allas vischnauncas concessiunaras. Ils davos onns ein quels tscheins vegni sut squetsch, en emprema lingia pervia dils prezis d’energia ch’ein sereduci. «En sesez ein quels tscheins stai dispiteivels dapi l’entschatta», di Hediger. Dapi 1916 han els vigur ed ein schizun stipulai ella Constituziun federala. Dapi entgins onns – vul dir dapi che las ovras documenteschan meins gronds gudogns, respectivamein deficits – ein quels tscheins sut squetsch: «Differents models vegnan discutai il mument, denter auter in cun ina contribuziun ferma ed in’ulteriura contribuziun flexibla tenor differents criteris.» Pli bass tscheins muntassen entradas reducidas per biaras vischnauncas era grischunas. Cheutras mass substanza finanziala a piarder ch’ei d’eminenta impurtonza per mantener l’infrastructura ed aschia salvar ils vitgs attractivs per viver.

Fiera sfalsificada

Vehementamein ha Ramming defendiu la gievgia suentermiezdi ella Sala Peter Kaiser dalla claustra a Mustér ils interess dallas vischnauncas e dils cantuns da muntogna: «In dils gronds problems che fatschentan il mument la fiera d’energia en Svizra ein las 23 milliardas francs che la Germania impunda annualmein en favur dalla promoziun dall’energia. Quei ei ina dimensiun ch’influenzescha era ils prezis dall’energia e sfalsifichescha aschia la fiera.» Il mument ei la branscha d’energia denton aunc confruntada cun biaras autras midadas: La revisiun dalla lescha dil provediment d’energia, la cunvegnientscha da rama cun l’Uniun europea, la digitalisaziun ed ils cuors dallas valutas, novs products ed il svilup dalla tecnica. Per Ramming ei l’introducziun dil tscheins d’aua a sias uras stada en favur dil svilup dall’industria ella Bassa e dalla viafier: «Ils tscheins ein vegni fixai lu aschia ch’els ein stai attractivs per quellas novaziuns. Quei ei stau in segn da solidaritad era dils cantuns e dallas vischnauncas ch’ein stadas promtas da metter a disposiziun lur aua per la forza hidraulica. Oz denton plaidan tuts mo dalla solidaritad dils cantuns dalla Bassa culs cantuns da muntogna cura ch’ei va per discutar ils tscheins d’aua. Ils tscheins d’aua ein ina clav pil success dalla nova strategia d’energia 2050.» Per Ramming eis ei clar: «Sch’ils tscheins d’aua duein esser era egl avegnir in model da success sche drova ei soluziuns cumineivlas che vegnan purtadas da tuts. Leutier s’audan la transparenza ed informaziun cumpleina, era davart las ovras electricas.» Il tscheins d’aua actual da 110 francs per kilowatt ha vigur aunc entochen la fin da quest onn, silsuenter ston novas soluziuns vegnir anfladas. Sco ei ves’ora il mument savess quei prezi restar entochen la fin 2024, mo lu savess el vegnir remplazzaus d’in model flexibel cun in sochel ed in’ulteriura contribuziun tenor differents criteris. Tenor Ramming ei quei model decisivs era en vesta a prolungaziuns da concessiuns.

Anflar cumpromiss

Martin – il representant dallas interpresas d’electricitad dalla Svizra – ch’ha giu dau d’entellir dacuort ch’il tscheins d’aua seigi digns pil museum – ha defendiu la gievgia ils interess dalla branscha. Las midadas sil sectur dalla fiera d’energia seigien stadas considerablas ils davos onns. Ferton ch’ils prezis per energia seigien sereduci seigien ils tscheins d’aua sedublegiai ils davos 20 onns. Quei hagi influenzau ils quens dallas ovras: «En connex cun novs models pils tscheins d’aua ha ei num anflar cumpromiss. Igl ei da risguardar plazs da lavur, mo lu era l’impurtonza dalla forza hidraulica ella concurrenza internaziunala. Per saver mantener quei standard duvrein nus denton era concessiuns novas.» Si’associaziun propona in model flexibel: «Ei drova ina part fixa ed ina variabla cun risguard dalla realitad dils prezis dalla fiera, mo era cun risguard dils interess dallas vischnauncas e dils cantuns. Il medem mument stuein nus tener quen dalla grond’impurtonza dalla forza hidraulica. La forza hidraulica ei numnadamein da relevanza pil sistem dil provediment electric en Svizra.»

Claras pretensiuns

Avon rodund siat onns ei la Cuminonza d’interess dallas vischnauncas da concessiun dil Grischun vegnida fundada, ella dumbra 43 vischnauncas. En connex cun las discussiuns davart ils tscheins d’aua plaida Deplazes d’in cumbat «David encunter Goliat»: «Schegie ch’ils tscheins d’aua vegnan a restar ils proxims quater onns sil nivel dad uss e tenor il sistem actual ha ei num tschercar soluziuns e buca ruassar.» Era el constatescha ch’ils cantuns da muntogna han cun lur aua subvenziunau il svilup industrial en Svizra l’entschatta dil 20avel tschentaner. Deplazes fa denton aunc surstar cun in’autra cefra: «Da 1996 entochen 2016 han las ovras electricas en Svizra nudau in gudogn schuber total da 30 milliardas francs.

En temps da gronds gudogns han ins mai udiu dad ellas ch’ei fussi indicau d’alzar ils tscheins d’aua. D’ina reducziun plaidan ins denton fetg spert quei mument ch’il gudogn ei buc aschi aults sco quei ch’ins vul.» Il tscheins d’aua da 110 francs seigi buca surfatgs ed ins sappi constatar ch’ils prezis dall’energia s’augmentien puspei. Sco Ramming pretenda era Deplazes transparenza en connex cun las contractivas davart in niev model dil tscheins d’aua: «Senza ina relaziun da confidonza vegn ei buc a dar in niev model aschi spert. Nus essan promts da sediscuorer.» Senza ils tscheins d’aua daventi il squetsch finanzial sin las vischnauncas – denter auter en connex cun la depopulaziun – aunc bia pli gronds. Ils disavantatgs da biaras vischnauncas en muntogna prendessien ina nova dimensiun.