Egna promotura 
par la regiùn an la regiùn

Igl surviver digl rumàntsch an Val Schons lastgi betga depender digl domizil da biro d’egna colavuratura near d’egn colavuratur. Quegl raspunda igl secretari general da la Leia Rumantscha, Martin Gabriel, ad egna contribuziùn da Bartolome Tscharner an La Quotidiana digl margis passo. Jou maneg c’igl segi indispensabel dad aver egn post an la regiùn a ca la promotura steti an la regiùn par ver igl contact cun la populaziùn, par adegna easser infurmada, tge ca cura a passa, tgi ca drova a tgi c’anquiera agid a sustegn. La promotura (vala ear pigl promotur) sto easser preschainta fisicameing ad aranschamaints publics, a conzerts, a santupadas a surtut ad aranschamaints ca tematiseschan igl rumàntsch. Impurtànt e’gl dantànt ear dad ir cun îls arvierts par las vischnàncas anturn. La promotura sto ver c’igl dat davent d’antgegns ons adressas sco par exaimpel «Dorfstrasse xy» a «Dorf xy» an las tres vischnàncas da la Muntogna da Schons Sura. Sch’igl dat qua nignas activitads svaneschan igls nums tradiziunals an vischnànca an pocs ons. La promotura sto ear ancurir igl contact cun presidents vischnànca ca vignan ligieus a ca san betga rumàntsch. Ear qua e’gl indispensabel da mussar ad els la valeta culturala digl rumàntsch, c’els respectan a sustignan quel an tuts gros.

Sco quegl ca Martin Gabriel raspunda ear marschan gea diferaintas activitads an Sutselva sco par exaimpel egn «café rumàntsch» a Masagn, la premiaziùn da la Plema d’or an Sutselva, la vendita da cudeschs an la Trucla ad Andeer, la preschientscha da la Leia Rumantscha a la Muma ad egn aranschamaint pigl giubileum da 100 ons da la LR a Masagn. Quels aranschamaints en dantànt da relativar: La Plema d’or par exaimpel e egn’acziùn surregiunala ca vean organisada an tut las regiùns, la Muma â liac me mintga tres ons ad egn aranschamaint pigl giubileum da la LR a Masagn caschùna diferaintas dumondas. Igls promoturs digl movimaint rumàntsch avànt 100 ons vignan surtut da la Val Schons (Conrad, Mani, Loringett, Dolf). La vendita da cudeschs an egna suleta stizùn sa betga easser fetg efiziainta. Igls cudeschs rumàntschs stuessan easser preschaints an tut las stizùns da las vischnàncas.

Igl e peia neras uras d’ocupar igl biro da colavuratura ear an Sutselva. L’organisaziùn da la Leia Rumantscha preveada gea egna plaza da 40% par que intent. An realitad e’gl dantànt bagn ascheia ca strusch anzatgi s’anunztga par egna plaza da 40%. Que problem salascha schliear a moda fetg sempla. Ear l’organisaziùn da l’Agentura da novitads rumantscha preveada egna plaza da 40% par la Sutselva. Egna cumbinaziùn da quellas ad egna plaza dad 80% fuss pussevla. La tema da diferaintas varts c’igl dessi cunflicts scha la madema parsùna tgirassi la regiùn a raportassi igl madem mumaint ear da quella e betga giustifitgeada. Sch’igl dess par exaimpel igl cass c’igl colavuratur sutsilvan stuess raportar d’egn’atgn’acziùn fuss igl ear pussevel da surdar que tema ad egna redactura near ad egn redactur d’egn’otra regiùn

Talas midadas salaschan natiralmeing betga realisar cun las structuras actualas. Igl duvrass egna regiùn da la Val Schons tocen Flem a Cuira.

Igl dat dantànt ear egna migliuraziùn ca saschass realisar a curta vesta. La colavuratura digl Grischùn zentral luvrass durànt dus gis l’eanda (igls 40% c’en previeus) an egn biro c’e par exaimpel a Ziràn. Ascheia sco quegl ca la Sutselva salascha tgirar da Savognin anor, saschassan la Val d’Alvra ad igl Surses ear tgirar durànt dus gis da Ziràn anor. Near partge betg?!Johann Clopath, Trin-Mulin