Isolar bagn n’è betg gist tot, ma fitg bler

(pb) L’emda passada ò «ela+ mond d’energeia» anvido ad en referat public cun igl tetel «tecnica da construcziun per las pareis digl bietg». Divers referents on do cunsegls. Igl interess è sto grond. Mintgign tgi biegia è interesso da duvrar schi paca energeia scu pussebel. Cotras so el spargner onn per onn expensas per igls purtaders d’energeia. Tiers chegl ins gravegia pi pac igl ambiaint. 85% dall’energeia tgi vign duvrada per scaldar von ainten bietgs tgi fissan da sanar energeticamaintg. Cò è damais en grond potenzial per spargner energeia ed ena buna isolaziun dallas fatschedas e digl tetg è la schliaziun per contanscher chella fegnameira. Chegl èn igls fatgs an connex cun igls referats tgi èn stos organisos dad «ela+ mond d’energeia» ainten la halla dalla Uffer SA a Savognin/Padnal.

Fitg grond interess

Patric Vincenz scu magnafatschenta dad «ela+ mond d’energeia» ò dastgea beneventar en po daple tgi 100 persungas alla seira publica da referats l’emda passada a Savognin. Tranter chellas eran blers possessours dad interpresas tgi on da far an ena moda u l’otra cun construcziun, mastirants, architects, administratours e marcadants d’immobiglias ed er persungas privatas tgi èn confrontos cun chel tema.

Igl amprem ò Vincenz declaro las fegnameiras e las structuras dad «ela+ mond d’energeia». Igl sies collega tgi fò cunsegliaziuns d’energeia tar la madema uniun, Urs Hefti, ò declaro tge sarvetschs tgi vignan purschias e tgi tendeschan tots an direcziun dall’efficienza d’energeia. Ena cunsegliaziun antscheva per solit antras en contact per telefon. Bler ins saptga schliier gio uscheia. Per alla finala saveir decider veiramaintg tge tgi seia igl migler ins peglia communablamaintg invista digl object. En maletg antras ena camera da caleira saptga er furneir infurmaziuns impurtantas. La fegnameira seia schibagn per persungas tgi biegian ena tgesa nova u tgi saneschan en’existenta dad aveir ena situaziun d’energeia neutrala. Bleras dumondas tendeschan er an chella direcziun quant e scu tgi ins vigna tar contribuziuns da promoziun antras igl mang public (cantun). An dumonda vigna er prest adegna l’energeia solara per sustigneir igl tigneirtgesa energetic. Oz seian p. ex. er igls electromobils resp. las battareias ena bunga occasiun per accumular energeia solara.

Aluminium per tetg e fatscheda

Egn digls referents è sto Elmar Schilter, igl represchentant da Prefa CH. Prefa è ena firma da producziun austriaca cun total 500 luvrants ed ena filiala ainten Svizra. Prefa produtgescha igl material per la construcziun da tetgs e fatschedas. Igl sies material da construcziun è per gronda part aluminium. Fatg or da bauxit u da chel bler aluminium tgi nous rimnagn per reciclar. La firma Prefa produtgescha tot chegl tgi dovra per far neir clos igl tetg e las fatschedas. E schi gl’è clos, alloura è gio fatg bler. Sotaint ins pò alloura isolar bagn ed uscheia tigneir igl freid ed igl umid davent digl bietg. Construcziuns da tetgs e fatschedas da Prefa èn er fitg robustas cunter orcans. Igl restorant Piz Gloria sen igl Schlithorn sen 3000 m è er ena construcziun da Prefa. En oter muteiv impurtant tgi discorra per aluminium è er la peisa. Cun ena peisa da 2–2,5 kg/m² è igl material relativamaintg lev. Chegl è en avantatg per la construcziun scu er per igl transport. Ulteriours muteivs per igl material è tgi ins survign dalla madema interpresa igl material pigl tetg, per las fatschedas, canals e las urladeiras da tgamegns etc. Igl alumium ins survign digl reminent er ainten la calour giavischeida e chegl cun ena garanzeia da 40 onns. Prefa è egn digls partenaris principals dad «ela+ mond d’energeia».

Ansemen cun la nateira

Igl sagond referent è sto Josias Gasser dall’interpresa Gasser materialias da construcziun. Er en partenari dad «ela+ mond d’energeia».

Igl referent ò punctuo la filosofia da sia interpresa dad eir anturn cun respect anvers la nateira. Er cun materialias da construcziun seia chegl sainz’oter pussebel e persistenza seia tar els actual gio siva digl 1997. Ins tschertga adegna ena veia da mez cun esser economic e social.

L’interpresa Gasser materialias ò an tot 340 collaboratours ed er ena filiala a Wolfurt an Austria. Lò vign produtgia igl antier sistem per tecnica da tgesa.

Gasser è fitg inquieto dalla situaziun digl clima: «Igls davos 50 onns ò la carstgangadad fatg ple ampaglia tgi tot las generaziuns avant e gl’è ca. 200 000 onns tgi dat carstgangs», dei igl impressari. «Nous vagn las schliaziuns scu tgi savessan migliurar la situaziun. Nous vagn angal d’ager e dad applitgier ellas», dei el anavant. An connex cun las sanaziuns energeticas da bietgs è el pertschert tgi chellas von an amprema lengia sur las fatschedas. Chegl seia betg bungmartgea, ma fitg impurtant. Impurtant seian las fanestras, igl tetg ed igls plafungs, las pareis ed igls palantschias. Impurtant seia er tgi l’isolaziun seia sarada e vegia betg loccas e rosnas. Chellas laschan eir or igl tgod ed anaint ava ed umiditad. Gasser dei tgi vala la pagna da sa dar fadeia cun l’isolaziun ed ansomma da betg aveir fessas, rosnas e loccas. Cò possa adegna mitschier igl tgod e da l’otra vart antrar umiditad. Er igl tetg duess esser clos, perchegl tgi antras donns ve digl tetg dettigl condensats e chegl possa lascher smarscheir la construcziun da lenn digl tetg.

Gasser ò er menziuno alla fegn tgi per els seia er impurtant dad aveir la creaziun da valour aint igl cantun. 82% da lour incumbensas seian aint igl cantun.

Igl problem èn bietgs da sanaziun

Scu davos referent ò Michael Casutt piglia igl pled. El è manader da project per effizienza d’energeia tar igl Uffezi cantunal per energeia e traffic. Igl amprem ò el do diversas declaraziuns generalas an connex cun la politica d’energeia e la strategia 2050.

La Svizra dovra 80 miu. baregls ieli ad onn tgi vignan importos tots. La creaziun da valour seia pero fitg schleta. 10 milliardas francs geian agl exteriour.

Igl Grischun dovra 50% dalla sia energeia per scaldar, 33% èn per la mobilitad e 17% vign duvro per far eir igls differents apparats.

Ainten l’antiera problematica d’energeia on igls bietgs da sanaziun la pi gronda impurtanza. Els dovran 85% da tot l’energeia per scaldar.

Casutt ò er do en’invista ainten igl antier sistem da contribuziuns da promoziun tgi igl cantun prevei per sanaziuns energeticas. Cò dattigl p. ex. en bonus da sanaziun. Impurtant è tgi ins annunztga per contribuziuns da sustign e chegl avant tgi antschever cun las lavours. Ins ò alloura dus onns peda dad exequeir las lavours. En’etappaziun dallas lavours è er pussebla. Sustign dattigl er per scaldamaints da lenna e per pompas da caleira cun l’aria.

Er an regress da contribuziuns ins vign cun midar dad en scaldamaint dad ieli tar en oter sistem. Pero dattigl betg sustign dad en sistem ecologic ainten en sistem pi nov. Er dretg da contribuziuns on ventilaziuns da confort tgi reguleschan la temperatura e geidan uscheia er da duvrar pi paca energeia.

Er tgesas novas on igl dretg da sustign finanzial, ston pero aveir minimal igl status da minergeia-P.

En tant problems fon agl cantun bietgs istorics cun obligaziun da tgira. «Schi en bietg ò ena valeta istorica, alloura ègl per solit uscheia tgi ena sanaziun energetica è gravageda. Igl tetg e las fanestras èn per solit nign problem da midar ed isolar, ma ve dallas miraglias dastga per solit neir fatg navot. An mintga cass betg dafora», ò declaro Casutt sen ena dumonda or digl plenum.

Alla fegn on igls preschaints anc gia l’occasiun da visitar l’exposiziun an tgesa tgi ins veva mess ansemen an connex cun igl tema tracto. Lò ed er anc siva on igls interessos gia occasiun da conversar directamaintg cun chellas persungas tgi eran cumpetentas per dar las dretgas raspostas sen dumondas individualas.