Infrastructura e material d’armada historic

Da Hans Huonder / anr

L’Uniun Fortezia Stalusa ha augmentau igl onn vargau siu diember da commembras e commembers. Cun rodund 400 ein las frequenzas pagadas stadas en rama dils onns vargai. La sonda vargada ha l’Uniun Fortezia Stalusa salvau sia 10avla radunonza generala. Cun occasiun da quella ha la suprastonza dau plaid e fatg davart igl onn passau. Las finamiras principalas ein vegnidas contonschidas. Aschia ei il diember da commembras e commembers s’augmentaus da 108 sin 116. Las frequenzas han saviu vegnir tenidas en rama dils onns passai. Rodund 400 entradas pagadas ein vegnidas registradas. Pigl onn vegnent less l’uniun tener quei diember ed aunc ina ga augmentar levamein il diember da commembras e commembers. Sper differentas lavurs da manteniment e cumpletaziun en sias localitads che sesanflan el territori dalla Stalusa, la Punt gronda e Madernal, less l’uniun promover il spért da cameradaria cun differents arranschaments. La suprastonza patratga vid in di da fortezia, in tir e lu secapescha era la lavur cumina. Igl ei previu da migliurar la situaziun d’entrada ell’ovra Stalusa.

Suprastonts reeligi

Igl onn 2018 ei l’uniun sefatschentada da differentas lavurs pli grondas ell’ovra sur la via cantunala sper la Punt gronda, numnada «Ob Strasse». Sper lavurs d’electrificaziun ei quei era stau l’installaziun cumpleta d’in indrez da ventilaziun ni era il transport d’ina laffetta MG ellas localitads. Igl access a quella fortezia ei vegnius migliuraus e slargaus. L’Uniun Fortezia Stalusa cooperescha cun differentas organisaziuns ed instituziuns, aschia eis ella era commembra dall’Associaziun dils museums svizzers. Ina cooperaziun exista denter auter cul Post central dil material historic dall’armada ni era Fort.ch. Alla radunonza generala la sonda ellas localitads dalla Stalusa ein il co-president Fredy Caminada, il cassier Mathias Humm, il cau dall’ovra Otmar Wetzel ed il revisur Pascal Wieders vegni reeligi. L’uniun vegn dil reminent co-presidiada da Thomas Hänggi. La proxima radunonza generala ha dil reminent liug ils 22 da fevrer 2020.

Gronda activitad

L’Uniun Fortezia Stalusa ei vegnida fundada avon pressapauc diesch onns ed avon biebein siat onns ha ella aviert differentas localitads dall’anteriura Fortezia Stalusa dado Mustér per investa alla publicitad. En quei temps ha ella denton era cumpletau successivamein sia purschida. Aschia ha ella rugalau ora localitads davart sut dalla via cantunala dadens Madernal. Quellas ein vegnidas presentadas avon rodund quater onns publicamein ed ein dapi lu ina part dalla purschida. Per part ei l’infrastructura era puspei equipada cun armas che fussen vegnidas en funcziun en cass d’uiara. L’uniun ei allura sedecidida da surprender ulteriuras localitads dalla fortezia, numnadamein quellas che sesanflan el vest dalla Punt gronda sur la via cantunala. Igl entir sistem da fortezia e defensiun el contuorn dalla Stalusa, Punt Russein, Madernal e Pardomat cumpeglia differents elements. D’ina vart ei quei la fortezia principala dalla Stalusa, da l’autra vart la siara cun elements da betun a Madernal e Pardomat. Leutier vegnan localitads per different nez.

L’uiara freida

Ils objects da defensiun ein vegni construi 1942, pia amiez la Secunda Uiara mundiala e rodund 25 onns avon la fortezia dalla Stalusa ch’ei denton mai vegnida en funcziun pil seracass. Igl onn 1995 ei la fortezia cun tut sias localitads vegnida degradada e prida ord igl inventari dils baghetgs militars da muntada strategica futura. Dil temps dalla Secunda Uiara mundiala e l’uiara freida eran ils Tudestgs, respectivamein ils Russ, ils inimitgs pusseivels. Sin la ruta da Sargans e dalla Surselva siadora havessen els eventualmein giu la finamira da conquistar il Gottard e da serender pli tard dil Valleis giuadora. Per quei motiv ein ils stabiliments da Madernal e dalla Stalusa vegni erigi sco elements strategics da cumbat. Leutier era ei previu da siglientar en seracass las punts dalla via e dalla viafier sur la Val Russein. La finamira dall’Uniun Fortezia Stalusa ei da mantener las localitads sutterranas dalla fortezia sco era da render accessiblas quellas alla publicitad. El center stat l’informaziun, respectivamein ils aspects historics davart l’uiara freida sco era la muntada naziunala e locala dallas localitads. L’ovra duei denton era s’etablir ella purschida turistica dalla regiun ed esser in liug da sentupada cultural cun exposiziuns permanentas ed ambulontas.

Ulteriuras informaziuns: www.stalusa.ch