Masüras per proteger ün lichen ferm periclità

(anr/fa) Subit cha las relaziuns da naiv permettan cumainzan las lavuors per revitalisar l’ischla Panas-ch. Illa regiun ed impustüt i’l cuntegn da Panas-ch crescha üna spezcha da lichen chi nu’s chatta uschigliö plü ninglur in Svizra. Eir schi vaiva naivü be d’incuort s’ha radunada in marcurdi passà üna deschina da persunas ill’ischla da Panas-ch. Sper ils silvicultuors Adrian Schorta da Valsot e’l silvicultur regiunal Giorgio Renz as vaivan chattats Angelika Abderhalden da la Fundaziun Pro Terra Engiadina, Urs Richli da l’ewz, Ivo Thaler dal büro Eichenberger Revital, Walter Abderhalden chi accumpogna il proget in quai chi reguarda l’ambiaint e la praticanta Bigna Abderhalden. Preschaint d’eira eir il scienzià Christoph Scheidegger da l’Institut da perscrutaziun federal WSL a Birmensdorf. El es specialist per lichens, sco p. ex. il lichen ramalina chi crescha in Svizra be plü lung l’En in Engiadina Bassa. «Il böt da quista visita occulara d’eira da verer co chi’s po far per revitalisar l’ischla sainza periclitar quists lichens fich rars», ha dit il scienzià Scheidegger.

Segnà ils bös-chs chi 
nu dessan gnir schmers

Lichens creschan, sco ch’el ha declerà, in fuorma da frus-cher sülla romma dals 
bös-chs, impustüt ogns. «I’s tratta d’ün bulai chi’d es socialisà permanentamaing cun ün’alga, el nun es dimena dependent da substanzas nudritivas dal bös-ch, quel til serva però sco spazi vital.» Scheidegger ha dit cha quista sort da lichens saja svanida vieplü, sainza chi’s savess perche. Per cha’ls lichens sün l’ogna grischa a Panas-ch gnian mantgnüts han ils perits segnà quels bös-chs chi dessan gniar schaniats e na schmers. «Il prüm böt da la revitalisaziun es da megliorar la situaziun dals spazis vitals da bleras bes-chas e plantas, sco p. ex. il pivier pitschen, ma eir da peschs sco la forella», ha cuntinuà il scienzià, «ün ulteriur böt es però eir da promouver la dinamica dal flüm.»

«Definir ulteriurs spazis vitals 
pels lichens ramalina»

Scha l’En dvainta plü dinamic crescha, sco cha Scheidegger ha accentuà, eir la probabiltà cha l’aua stira cun sai minchatant eir bos-cha cun lichens ramalina. «No vain l’intent da transplantar lichens sün bös-chs chi sun plü protets da l’aua da l’En, quels füssan sco üna sort asil per quista planta», ha’l dit, «quists nouvs spazis vitals saran in mincha cas in Engiadina Bassa i’l cuntegn da Pa-nas-ch.» Chi nu vess ingün sen da tils transplantar in ün’otra regiun ingio cha’l lichen nu saja gnanca da chasa.

Sco cha’l silvicultur Schorta ha dit cumainzan ils uffizis forestals da Scuol e da Valsot cullas lavuors da runcar «subit cur cha las relaziuns da naiv permettan».