Baiver aua da la spina es plü perdüraivel

(anr/afi) L’idrolog Rolf Weingartner a congualà las differentas auas mineralas da l’Engiadina Bassa culla concurrenza svizra. Davo seis referat ha gnü lö üna degustaziun d’aua. A chaschun dals settavels Dis da l’aua ha gnü lö d’incuort üna sairada cul cuntschaint idrolog Rolf Weingartner da l’Università da Berna. I’l Cafè Cantieni a Scuol sun ils preschaints gnüts infuormats davart la situaziun actuala da l’aua minerala in Svizra, co cha l’aua vain nüzziada e consümada. Lapro ha’l congualà las differentas auas mineralas da l’Engiadina Bassa culla concurrenza svizra. Plünavant ha Weingartner tut suot la marella l’industria d’aua e s’ha dumondà schi fetscha propcha dabsögn da baiver mincha di aua minerala our da butiglias da plastic. Davo il referat ha gnü lö üna degustaziun d’aua insembel cun Claudia Vontobel, la sommelièra d’aua da Scuol.

Aua da Scuol 
a Berna

In sia introducziun al referat ha declerà Weingartner co cha l’aua forta da Scuol ha chattà la via illa sarinera da Berna. «L’artist Georg Steinmann ha ramassà l’aua forta da la funtana Lischana, Carola e Bonifazi e tilla laschada svapurar», ha’l dit, e: «Quai chi’d es restà insavo ha’l elavurà insembel cun oters materials sco per exaimpel culla culur ch’el ha dovrà per las paraids.» Sco aua minerala vain definida aua chi’d es microbiologicamaing netta e chi deriva d’üna funtana natürala. «I vain fat la differenza tanter aua chi cuntegna blers e da quellas cun damain minerals», ha infuormà il perit. Auas cun ün cuntegn da 1500 miligrams pro liter toccan pro da quellas cun ün ot cuntegn da minerals.

Plünavant vain disferenzchà auas cun o sainza gas. «Ils üns aman il sentimaint da las vaschias d’ajer chi briclan illa bocca ed als oters disturba quai.» Tenor el s’haja pudü constattar dürant ils ultims ons chi vain consümà daplü aua uschenomnada quieta.

Ils viadis da l’aua

Weingartner ha declerà co cha las vaschias d’ajer rivan in l’aua. «Partas auas fan ün lung viadi tras la terra e las diversas vettas geologicas fin chi rivan darcheu a la surfatscha.» Tschertas auas sun be pacs ons in viadi ed otras dovran plü lönch per madürar. «Tschertas auas illa regiun da Scuol sun passa 25 ons veglias», ha dit l’idrolog. Pel solit es aua minerala adüna plü veglia sco l’aua da baiver sainza gas. «L’aua minerala resta lönch illa profuondità e vain inrichida dürant quel temp culs divers minerals.» In quels lös ingio chi vegnan avant disturbis tectonics sorta lura l’aua in möd natüral. Sper l’aua da baiver e quella minerala as cugnuoscha amo l’aua termala. «Quist’aua sorta svelta da la profuondità, e quai cun üna temperatura d’almain 20 grads» uschè Weingartner.

La particularità 
da l’aua forta

Las auas fortas da Scuol e cuntuorns sun, tenor il perit, auas cun üna fich ota mineralisaziun. «La funtana da Luzius ha üna mineralisaziun da 17 000 milligrams pro liter ed es almain 25 ons veglia», uschè Weingartner. Ninglur in Europa sbuorflan tantas differentas funtanas sün ün territori sco quel da Scuol. Illa regiun da Scuol sbuorflan passa 20 funtanas d’aua forta. «Mincha funtana d’aua forta es in seis möd individuala.» Da l’on 1369 s’haja documentà la prüma vouta quist’aua particulara. Las funtanas han procurà per ün svilup turistic in l’Engiadina Bassa. Avant 150 ons ha cumanzà a Scuol, Vulpera e Tarasp il turissem da cura e da far bogns. «Quist trend ha dürà fin cuort avant la Seguonda guerra mundiala», ha dit Weingartner. In Svizra vain consümà dürant ün on bundant 977 milliuns liters aua minerala, «quai es üna butiglia da trais deciliters pro persuna e di». Üna part da quist’aua vain importada da pajais esters. «Bleras voutas vain l’aua declerada sco aua minerala, e quai adonta cha la qualità nu’s cunfa cullas normas prescrittas», ha’l declerà. Plünavant ha l’aua chi’s cumpra illas butias, tenor el, üna noscha bilantscha ecologica. «L’aua minerala es per gronda part in butiglias da pet, chi nu vegnan tuottas darcheu recicladas.» Weingartner ha racumandà als preschaints da baiver aua da la spina, «quella es netta, favuraivla, vain controllada regularmaing ed es plü perdüraivla».