Chavels grischs vi u nà

Da Bettina Cadotsch*

La vegliadetgna è mo ina cifra.» Questa constataziun ha per franc mintgin gia udì differentas giadas. Saja quai per giustifitgar activitads che na correspundan betg al clisché, relaziuns cun grondas differenzas da vegliadetgna u autras chaussas. Jau sun da l’opiniun che questa frasa è d’ina vart gista, da l’autra vart però er in pau naìva.

Jau pens ch’i dat blers umans che sa sentan pli giuvens u pli vegls che quai ch’els èn. Quai ha forsa da far bler cun ils interess, cun la persunalitad u cun l’ambient. La finala na fan in pèr onns dapli u damain dentant era betg or uschè bler, uschia che la frasa ha per franc sia valaivladad. Tuttina chat jau però che la vegliadetgna determineschia nossa vita bler pli fitg che quai che nus umans vulain forsa crair.

Jau hai 21 onns e sun anc lunsch davent da tutgar tar ils umans vegls. Tar quels cun chavels grischs e quitads. Tar quels cun mal il dies e pli pauca energia. Tuttina sai jau gia ussa ch’jau na vegn a far nagins sigls da legria cura che jau survegn mes emprim chavel grisch u faudas sut ils egls. Jau speresch però ch’jau saja abla d’acceptar mia vegliadetgna cura che quai è lura necessari.

Fin ad in tschert punct chat jau che nus umans possian era giugar cun nossa vegliadetgna. Nus pudain empruvar d’ans mantegnair giuvens cun far regularmain sport, purtar vestgadira moderna, ans smincar u insumma cun adattar noss entir cumportament. Ma insacura – e quai è uss il punct nua che jau chat che blers sajan naìvs – è quest spazi era duvrà si. Insacura ston ins simplamain acceptar ch’ins n’è betg pli giuven, ch’ins na po betg far tut pli e ch’ins vesa simplamain ora pli vegl. I dat però adina puspè glieud ch’emprova da sa tegnair vi d’insatge ch’è gia daditg passà, quai chat jau fitg trist. Quai è lura glieud che na vul betg acceptar che la vegliadetgna n’è betg mo ina cifra, mabain che la vegliadetgna signifitga era midadas.

Chavels grischs vi u nà – jau pens che vegnir vegl po er esser insatge bel. Pli auta che la cifra è e forsa era pli preziusa ch’ella è? Jau schess ch’ins haja cun la vegliadetgna numnadamain era schanzas ed avantatgs ch’ins n’ha avant betg. Probablamain emprend’ins en la vegliadetgna bler ch’ins na vul da giuven betg chapir. Ed ins è cun mintg’onn dapli experientscha da la vita abel da reflectar auter las chaussas. Sin quai ma legrel jau gia ussa perquai che la savida è per mai insatge fitg enritgint.

Jau pens era ch’jau haja ussa sco giuvna la pussaivladad da determinar co ch’i va ina giada cun mai, cura ch’jau sun veglia. Natiralmain dovri era la sanadad, ma sch’ins emprova da restar activ cun corp ed olma pon ins per franc contribuir gia ina massa. Adina cura ch’jau ves numnadamain glieud veglia ch’è cuntenta cun sasezza e giauda mintga di uschia sco quai ch’el vegn speresch jau dad er esser ina giada uschia. Ed en mintga cas speresch jau ch’jau na manchentia betg il mument da realisar che la vegliadetgna n’è numnadamain betg mo ina cifra.

* Bettina Cadotsch è creschida si a Savognin. Ella studegia Multimedia Production a la Scola auta da tecnica e d’economia a Cuira e lavura tar Radio Südostschweiz e «suedostschweiz.ch».