La midada d’energeia ò er avantatgs finanzials

(pb) Igl president dad ela+ mond d’energeia, cunsiglier digls cantuns Stefan Engler, ò dastgea beneventar glindesde passo 80 interessents ad en referat. Igl referent Anton Gunzinger ò en’atgna firma a Turitg tgi sa nomna Supercomputing Systems AG cun 120 collaboratours. Vetiers è el professour dalla ETH a Turitg. Igl tema digl sies referat è sto «la midada d’energeia». Igl referat dad Anton Gunzinger è gist sto an en taimp tgi igl tema dall’energeia è top actual. Atgnamaintg ins stuess chintar er igl referent tar igls activists. Pero betg perveia da muteivs politics u perveia da muteivs emoziunals. Chegl tgi mutivescha el per ena midada radicala dalla energeia fossila ed atomara tar l’energeia fotovoltaica e regenerabla èn deirs fatgs fisicals ed economics. E tenor igl referent è tot gio pront per far la midada. Las premissas èn tottas avant mang. Tiers chegl nignsa betg pi tgers cun midar igl noss auto da benzin u diesel sen egn tgi vo cun electric. «Cò è da spitgier igls proxims ca. quatter onns ena veira revoluziun. E chella vign dalla China», ò detg Gunzinger. Ed igl madem vala er per la midada digls noss scaldamaints dad ieli sen energeia regenerabla. Ma i vo betg angal cun midar las furmas d’energeia, mabagn d’ena vart cun spargner energeia. Gist tar igls bietgs pi vigls tgi èn betg isolos scu tgi ins so far oz. Igl potenzial lò è anc grond. La strategia per contanscher tot chegl è: efficienza d’energeia. E da contanscher tot chegl ò anc en bel effect economic: Per igl singul consument e per la politica è la midada anc considerablamaintg pi bungmartgeda tgi igl sistem energetic dad oz. Chegl è igl cuntign digl referat da Gunzinger resumo segl essenzial.

«Veiver scu chegl tgi nous vagn vivia»

Noua vo Gunzinger per la mutivaziun e per la persvasiun da pretender tgi la midada d’energeia seia gist schi simpla? El ò projecto ena fotografia tgi mossa el cun egn digls sies dus beadis: «Ia giaveisch tgi igls mies beadis possan veiver schi bagn scu chegl tgi ia va dastgea veiver», è sto igl sies commentari lotiers.

Igl referent pretenda tgi schi igl antier planet vivess scu nous Svizzers, alloura duvressans quatter planets per aveir avonda energeia. La fegnameira agl rom dad ena energeia seia da redutgier an Svizra sen en mez mond. Ainten la sias declaraziuns è el betg s’interesso schi la tgossa è politicamaintg realisabla.

Igl migliuramaint antras isolaziun seia sa mido digl 1970 anfignen igl 2010 per igl factor 6. Igls bietgs tgi son anc neir sanos energeticamaintg an Svizra èn anc 7% da tot igls bietgs. La rata da sanaziun seia oz 1,1% ed oramai gessigl anc 70 onns. La rata tenor las directivas dalla confederaziun vess dad esser 2%. Alloura gessigl anc 33 onns. Ma el sez è persvadia tgi 4% ad onn fissan pussebels, alloura duvressigl anc 19 onns anfignen tgi tot igls bietgs fissan sanos.

Tenor Gunzinger eran igls costs per scaldar cun ieli e cun sondas dalla tera resp. pompas da caleira madem ots igl 2011. Siva d’alloura è ieli pi tger.

La mobilitad

La reit electrica an Svizra ò ena valeta da nov da ca. 60 mia. ed igls costs annuals èn 4,5 mia. La reit da veias ò ena valeta da nov da 600 mia. Igls costs annuals montan a ca. 45 mia. Igl chint stradal uffizial seia 8,7 mia. I seia damais cler tgi igls rest paiains cun daners da taglia.

La surfatscha da tot igls bietgs an Svizra seia 400 km2. La surfscha da tot las veias seia 900 km2.

Tar la mobilitad vogl per redutgier las emissiuns da CO2. E per igls costs cumparagleas tranter ieli ed electric/solar. Er igl onn 2010 erigl madem tger. Siva dad alloura è electric/solar pi bungmartgea. Las emissiuns da CO2 èn cleras e chegl per igl factor 8 an favour digl e-mobil calculo er la producziun. Tar igls autos electrics era la battareia ena pulita sfida: ossa betg ple.

Quanta electricitad duvrainsa?

Scu tgi igl referent ò explitgia dovra la Svizra igl onn 2035 en quantum dad electricitad da 65 TWh/a, chinto igl augmaint dalla populaziun sen 10 miu. Oz vignan 40% da chels dad ovras atomaras. Chels valigl da ramplazzar. Igl potenzial dall’energeia solara calculescha Gunzinger cun 30 TWh/a, igl potenzial da vent cun 10 TWh/a e da biomassa da 6–10 TWh/a.

Novas ovras atomaras vei igl referent betg scu en’opziun perchegl tgi las societads èn gio oz an difficultads finanzialas e la dismessa vign adegna pi tgera. Ed i savess neir tar igl pi grond desaster finanzial tgi la Svizra ò ansomma gia. Ed alla fegn a costs digl paiataglia.

L’energeia regnerabla vegia anc tant potenzial. Tenor populaziun seia la Svizra en promil dalla populaziun mundiala. Puncto producziun dad energeia regenerabla ins contribuescha pero en procent. Ins seia gio bagn sen veia.

Betg tots alla ETH seian puncto energeia digl madem meini scu el. Gunzinger ò er scretg en codesch cun igl tetel «Kraftwerk Schweiz», ein Plädoyer für eine Energiewende mit Zukunft.

Igl sies referat ins pò scarger scu pdf sen la homepage «https://ela-energiewelt.ch/
home.html»