Barvogn: Festival dalla veiadafier

DA GION NUTEGN STGIER / ANR

Sur Tschuntgesmas è Barvogn sto en paradis per ameis dalla Veiadafier retica. An rotscha èn els nias per assister agl 2. Festival dalla veiadafier. Chel duess survagneir en post fix mintgamai all’antschatta da zarcladour. La Veiadafier retica è en magnet tgi atteira blers giasts an noss cantun. La «pitschna cotschna» è populara segl antier mond, an spezial an Germania ed er an l’Asia. Igl «cor» dalla Veiadafier retica è igl tratg digl Alvra, cun Barvogn scu center. Siva digl 2008 totga chel tratg digl Alvra e digl Bernina agl patrimoni mundial cultural dall’Unesco. Cun retschever chel «label» è igl interess per la Veiadafier retica e la lengia digl Alvra e digl Bernina s’augmento immens. Uscheia fon an en onn 350 000 passagiers igl «Bernina Express» e gist tants igl «Glacier Express» da Son Murezza a Zermatt.

Da Prag a Barvogn

Avant en onn ò igl Festival dalla veiadafier gia li a Samedan ed a Puntraschigna. Ossa sur Tschuntgesmas è Barvogn, scu li digl festival, davanto anc daple tar igl «mekka» per igls ameis dalla Veiadafier retica. Attratg ò chel en pêr mellas persungas ed anc bler daples fotografs. Vasia ins ò chels treis deis dall’occurrenza visitaders digl antier mond, fitg blers Asiats e cunzont massada Tudestgs. Cun luschezza on bab e fegl, tg’eran nias da Prag a Barvogn aposta pigl festival, musso en maletg dalla veiadafier da model digl Alvra tg’els on construia aint igl agen curtgign. La Veiadafier retica fascinescha vigl e gioven, uscheia ins ò er antupo da sonda anfignen glindesde a Barvogn plessas generaziuns e bleras famiglias. Alla staziun era en grond travagl ed igl madem vala er per Preda e per Filisour. Per 20 francs era pussebel da far viadis cun trens nostalgics, admirar locomotivas da passa 100 onns, da visitar igl Museum dalla veiadafier, piglier invista digl plazzal digl tunnel digl Alvra a Preda ed anc bler oter. Ena veira attracziun è alloura stada la «fiera da peleschs» cun da tottas tgossas antiquadas dalla Veiadafier retica tgi igls ameis da veiadafiers on cumpro scu panets frestgs.

Betg angal onour, er obligaziun

Anvidadas all’avertura digl Festival dalla veiadafier eran er las autoritads politicas dalla regiun. Da lour preschientscha è Renato Fasciati, igl directour dalla Veiadafier retica, sa musso ventirevel. El ò detg tgi er diesch onns siva tg’ins vegia retschet la marca digl patrimoni mundial cultural dall’Unesco pigl tratg digl Alvra e digl Bernina ins dastga esser losch da chell’onour. Chel «label» monta pero er obligaziun, mantigneir, schurmager e cunzont betg sfalsifitgier. La Veiadafier retica seia er ena buna part dalla cultura da veiadafier. Chegl conferman er las seis uniuns istoricas tgi detta e chegl cun blers commembers ed er fitg activs. Cugl Festival dalla veiadafier ins vigna a cuntinuar e schi pussebel er manar tras chel durant en’emda. L’occurrenza duess daventar en magnet er pigl turissem, ò menziuno Fasciati.

Cun la veiadafier e 
perveia dalla veiadafier

A pled tar igl Festival dalla veiadafier 2019 è er nia Luzi C. Schutz, igl mastral da Barvogn Filisour. El ò detg tgi an chels dus lis vignan igls giasts cun la veiadafier e perveia dalla veiadafier. Chegl seia bagn ensatge singular tgi betg mintga regiun vegia scu la Val Alvra. Segl territori digl cumegn Barvogn Filisour sa cattan gist tschintg staziuns dalla Veiadafier retica, ò menziuno Schutz. Chegl saptga strousch en oter cumegn deir, ò el managea cun en surreir. Digl tratg da 384 km dalla Veiadafier retica sa cattan 30 km sen territori communal da Barvogn e Filisour. 20% digls 115 tunnels dalla Retica seian er tranter Filisour e Preda. Cun far igl viadi da Filisour a Preda cugl tren ins passa gist sur 34 punts da total 624 punts tgi igl tratg dalla Veiadafier retica cumpeglia, ò detg LSchutz an sies pled. Cugl viaduct dalla «Landwasser» sa catta la «marca» dalla Veiadafier retica segl territori da Barvogn Filisour e da chella marca ins seia ple tgi angal losch.

Tot vo tenor plan

Da Fasciati vainsa lia saveir scu tgi stat cun las lavours digl nov tunnel digl Alvra? La perfuraziun da chel tunnel, cun ena lunghezza da 5,8 km, è gio stada igl aton 2018. Da preschaint ins seia vedlonder cun la construcziun da betun interna. An singuls lis ins vegia da far ena construcziun supplementara da betun perveia dall’ava. Igls binaris, chels èn betg sen fons da gera scu tg’ins canoscha tar la Veiadafier retica, mabagn è igl fons er betun. Igl nov tunnel digl Alvra costa 345 milliuns francs e da chella somma surpeglian la confederaziun 85% ed igl cantun 15%. An en onn von da preschaint 15 215 trens tras igl Alvra «vigl» cun 1,15 milliuns passagiers. L’avertura digl «nov» Alvra duess aveir li aint igl decurs digl 2022.