Bun’aria e perseveronza

Dad Augustin Beeli / ANR

Miez matg 1999 ha il menaschi entschiet a producir. Dapi lu dat ei a Vrin ina mazlaria cun sechentaria. Dumengia vargada ha la cooperativa festivau il giubileum da 20 onns. La naschientscha da quei menaschi ei stada liunga. Otg onns ha ei cuzzau, da 1991 tochen 1999, entochen ch’ins ha saviu inaugurar el. La fiasta cul gi dallas portas aviartas ei stada ils 13 da zercladur 1999 en preschientscha da pliras tschiens persunas. Tontas han buca giu interess da festivar dumengia vargada il giubileum da 20 onns dalla mazlaria da Vrin. Cun ina grillada sin plaz-scola, musica populara ed ustria da fiasta ella halla plurivalenta, lu cun plaids festivs e visetas guidadas atras il menaschi, ha la cooperativa envidau da festivar in menaschi ch’ei enconuschents lunsch entuorn. All’entschatta dils onns navonta havess negin cartiu ch’ei dess zacu ina mazlaria a Vrin. Ils iniziants han lu era sentiu il vent criu ed offensiv per l’idea da baghegiar ina tala entadem la vallada.

Realisau «plan B»

El decuors dalla fiasta ha Pius Caminada, pur ed emprem president dalla cooperativa, descret empau la historia dalla mazlaria da Vrin.Ei ha duvrau perseveronza e perschuasiun da fundar quei menaschi ch’ei structuraus sco cooperativa cun actualmein 81 commembers. All’entschatta havevan 69 purs e simpatisants signau screts da participaziun da mintgamai 1000 e dapli francs. Oriundamein havess il menaschi duiu vegnir realisaus a Glion sco mazlaria regiunala per la Surselva. Igl onn 1991 havevan entgins purs innovativs entschiet culla vendita directa da carn naven dil menaschi. Ei muncava denton ina mazlaria. Quei fuva pia cumbinau cun liungs transports per mezchegiar ils animals. Caminada s’udeva tiels producents che stuevan carrar tochen Panaduz culs armauls. Ina mazlaria pli datier fuss stada logisticamein negin problem ed havess surviu als purs sursilvans. Tuts havessen profitau, ils interess locals han denton dominau la discussiun da gliez temps.

Ils producents e vendiders directs havevan viu las pusseivladads e las schanzas. Sco quei ch’ei schabegia adina puspei han ins lezza gada schau reger ils interess particulars e la politica. Ins ha refusau il project, aschia che la mazlaria a Glion ha buc anflau accoglientscha. Sch’ins vul buca secunvegnir da baghegiar in tal menaschi en in liug aschi central sch’enqueran ins da realisar il «plan B». Ils da Vrin han buca targlinau e sclariu las pusseivladads ella periferia. Quella lavur ha il schurnalist Gieri Antoni Caviezel fatg.

La vischnaunca da Vrin ha purschiu maun. Il pur Pius Caminada, da cuminonza cun Gieri Antoni Caviezel, sco era igl architect Gion Antoni Caminada, han cartiu en in project «mazlaria Vrin». Il cantun ha daferton mess pals ellas rodas e frenau la «idea stuorna» da baghegiar entadem la Val ina mazlaria regiunala. Il cantun ha era buca susteniu – ni cun cussegl ni cun finanzas – il project. Cun in studi han ils da Vrin denton saviu cumprovar la realisabladad d’ina mazlaria a Vrin. L’idea ei buca restada in’utopia. Ils iniziants han luvrau cun perseveronza.

Crisa denter 2014 e 2018

Alla fiasta da 20 onns da dumengia vargada ha Pius Caminada raquintau dils contacts ch’igl architect Gion A. Caminada ha purtau. Grazia allas relaziuns culla Pro Vrin e cugl agronom Peter Rieder dalla Scola politecnica federala da Turitg eis ei gartegiau da garantir las finanzas. Il project ha custau la summa dad 870 000 francs. Cun Linus e Flora Tomaschett-Derungs havevan ils iniziants gudignau meinagestiun ch’ha saviu trer ils purs. Il matg 1999 han els finalmein saviu entscheiver a mezchegiar e producir. Ils 31 d’uost 1998 havevan ins entschiet a baghegiar igl implont. Aposta per saver far quei haveva il cantun mess la cundiziun d’ina midada da zona. Ils da Vrin han fatg tut ch’il project gartegi. Avon tschun onns, cu Linus e Flora Tomaschett ein i en pensiun ha in temps pli malsegir entschiet. Puspei ha ei duvrau perseveronza e pazienzia per dumignar las difficultads. Sco quei ch’il president communal Duri Blumenthal ha sincerau en siu plaid da renconuschientscha per la giubilara ei la crisa denton dumignada e la mazlaria cuntinuescha actualmein sia via da success. Cun Hermann Huldi e Melanie Nöthiger ha la cooperativa anflau in pèr che s’engascha cun bia fiug e pissiun per in bien product indigen. Ils pors da Breil ed ils armauls che vegnan dalla regiun vegnan mezchegiai tenor la filosofia d’in menaschi pign e buca d’ina industria da carn. Cul resultat adequat silla qualitad dalla carn. A caschun dalla fiasta da 20 onns han ins saviu seperschuader da quei. La stizun ch’il pèr ha aviert avon dus onns egl anteriur local da posta amiez il vitg gauda in bien num ed ei la carta da viseta dalla mazlaria.