Impurtonts projects ed impuls pigl avegnir

Da Hans Huonder / ANR

Igl onn 2018 ein plirs gronds ed impurtonts projects vegni iniziai ni realisai ella vischnaunca da Tujetsch: La Residenza Dulezi, la nova pendiculara sil Cuolm da Vi, mo era il niev instrumentari per promover l’economia. La vischnaunca da Tujetsch mira anavos sin in onn cun dabia activitad. Quel ei staus signaus d’in unviern cun bia neiv, mo era d’ina stad cun bellezi’aura. Quellas bellezia relaziuns han denton era giu igl effect che l’aua ei daventada per part scarta, en special sillas alps. Aschia eis ei stau necessari da proveder cun aua l’alp da nuorsas Culmatsch e quei cun agid d’in helicopter.

Nova infrastructura

La primavera ei l’emprema badelada per la nova Residenza Dulezi vegnida fatga. Quella cumpeglia 18 habitaziuns per seniors ed el plaunterren vegn realisau in bistro. Leu vegn la Banca Raiffeisen era ad integrar sia filiala. La surbaghegiada vegn cumpletada cun ina garascha sutterrana. Igl ei previu da terminar las lavurs da construcziun dalla residenza la fin da mars 2020. Miez mars 2018 haveva la radunonza communala concediu in emprest da 2,5 milliuns francs ed ils dretgs per la construcziun dalla nova pendiculara da Salins sil Cuolm da vi. «Per Tujetsch ei la pendiculara ina nova purschida ch’augmenta l’attractivitad dalla destinaziun», constatescha la suprastonza communala el rapport annual. La primavera ein las lavurs da construcziun digl indrez niev vegnidas instradadas e la fin digl onn era la gronda part dallas lavurs terminada. Questa primavera ha la pendiculara allura saviu vegnir messa en funcziun. L’extrada amiez sin la lingia da Salins sil Cuolm da Vi possibilitescha als hosps d’extrar dalla cabina ed ascender la petga a Cungieri.

Promoziun dall’economia

La fin digl onn passau ha la radunonza communala approbau la nova lescha per promover il svilup economic dalla vischnaunca da Tujetsch. Tenor las autoritads communalas ei la realisaziun da quei instrumentari stada in pass ella dretga direcziun. La lescha possibilitescha ad investurs, interprendiders, ni era persunas privatas d’inoltrar alla vischnaunca damondas da sustegn per projects persistents. Sper in sustegn finanzial ni emprests senza tscheins sa la vischnaunca era conceder terren da baghegiar gratuit ni dretgs da baghegiar. Sin fundaments dils projects sa ella era instradar ladinamein las midadas necessarias en rama dalla planisaziun locala e regiunala ni examinar levgiaments fiscals.

Ina nova cunvegnientscha

Cun Sedrun Mustér Turissem ha la vischnaunca da Tujetsch fatg ina nova cunvegnientscha da prestaziun. Quell’ei vegnida coordinada culla vischnaunca da Mustér. Ell’ei ida en vigur l’entschatta da quest onn. Sin fundament da quella cunvegnientscha nova ha SMT l’incarica da promover e sustener arranschaments ella destinaziun. Per puder finanziar quels ei la contribuziun finanziala dallas vischnauncas a SMT vegnida augmentada. La vischnaunca da Tujetsch ha remplazzau il reglament d’entochen ussa cun ina nova lescha da burgheis. La lescha ch’ei ida en vigur l’entschatta da quest onn sebasa per gronda part sil dretg surordinau. Il quen current dalla vischnaunca pigl onn 2018 siara cun ina sviulta da rodund 13 milliuns francs. Ei seresulta in surpli d’entradas da biebein 400 000 francs. Il quen cuntegn deducziuns totalas dalla facultad administrativa da 413 000 francs. Il cash flow – il gudogn avon las deducziuns dil quen current – importa 2,16 milliuns francs. Il quen d’investiziuns dalla facultad administrativa cuntegn expensas per investiziuns egl import dad 1,44 milliuns francs ed entradas da subvenziuns e contribuziuns da rodund 560 000 francs. Aschia seresultan investiziuns nettas dad 884 000 francs. Sco quei che la suprastonza communala scriva el rapport annual vegn la vischnaunca a stuer far ils proxims onns considerablas investiziuns. Ella plaida da 14,6 milliuns francs ils onns 2020 entochen 2023. Denter auter setracta ei dalla sanaziun dil Bogn Sedrun. Ils proxims onns hagi ei num tschentar prioritads. La cumissiun da baghegiar ei vegnida confruntada igl onn passau cun 68 damondas e 47 annunzias da baghegiar.

Dil forestalesser 
e la scola

Il rapport annual dalla vischnaunca da Tujetsch tegn era quen dalla lavur dils differents uffecis e secturs communals. La statistica dil forestalesser davart il bau-scorsa muossa ch’ils donns caschunai da quel ein stai igl onn vargau meins gronds che 2017. Biebein 2000 meters cubic lenna donnegiada dil bau-scorsa han stuiu vegnir pinai. Sper la raccolta da lenna e tgira digl uaul ha il forestalesser exequiu differents projects specials. In da quels ei l’installaziun digl indrez d’alarm da lavinas Pulaniera/Milà staus. 17 scolastas e scolasts han instruiu igl onn vargau ils 114 scolarets, scolars dalla primara e dil scalem superiur. Il pensum total da quels magisters munta a rodund 1000 pertschien. Sper la materia d’instrucziun ordinaria han las scolastas ed ils scolasts purschiu differents projects. Aschia ei il scalem ault sefatschentaus dalla historia civica en si’jamna da project. Dabia ei era curriu e passau sil sectur dalla cultura. In’impurtonta funcziun en quei connex gioga il Museum La Truaisch a Sedrun, mo era lu era las uniuns.