«Lauda Sion»

parter

Da Iso Camartin

Sin claustra – els onns da gimnasi, cura che la fiasta da Sontgilcrest s’approximava – havevan nus d’exercitar en la schinumnada Choralscola sut pader Hildebrand la sequenza «Lauda Sion». Ina sequenza ei ina specia da himni che vegneva cantaus per las grondas fiastas ed ils gronds firaus. Sontgilcrest vegneva festivaus a sias uras el vitg claustral dublamein, la gievgia e la dumengia, en claustra e pleiv cun processiuns e devoziuns avon ils altars da famiglias beinstontas che eran buca pauc loschas dil privilegi d’astgar dar suttetg «avon la fassada dall’atgna grunda» (sco in mistral s’exprimeva pateticamein) al Sontgissim ambulont atras vitg e cultira.

Jeu cantavel fetg bugen quella biala sequenza gregoriana, perquei che jeu cartevel da capir sco romontsch quasi tut da quei latin medieval, screts da sogn Tumasch d’Aquin: «Panis vivus et vitalis», ni: «Noctem lux eliminat», ni era: «panem, vinum in salutis». Sil pli tard en la secunda latina pareva ei ad ins clar, tgei che ins celebreschi cantont: Paun che fa ins frestgs e vitals, la glisch che damogna la stgiradetgna, e che schizun il vin fetschi bein alla sanadad!

Ei ha duvrau onns avon che jeu hai realisau che ei setracti tier quei text d’in dils pli difficils e cumplicai texts teologics, filosofics e poetics che la tradiziun cristiana enconuscha. Tgei ei realitad e tgei ei misteri? Tgei ei materia e tgei ei simbol? Tgei ei dogma e tgei ei libertad? Sur da mintga strofa da quella poesia medievala san ins far patratgs da quasi piarder il tgau. Mo la fin dil himni supplichescha per enzatgei fetg raschuneivel e nungrev da capir: che nus daventien enzacu tuts «commensales, cohaeredes et sodales», vul dir: Quels che sesan davos meisa ensemen, quels han ils medems dretgs d’esser partecipai vid la ierta destinada a mintga carstgaun, e quels che han il basegns e la voluntad da sesolidarisar cun lur concarstgauns.

Jeu hai calau da far patratgs metafisics ed existenzials sur da quei himni. Damai che ei dat ina alternativa: Il componist Felix Mendelssohn, da provenientscha gediua, pli tard daventaus entras assimilaziun member dalla religiun cristiana reformada, ha creau in «Lauda Sion» (op. 73), in’ovra musicala «catolica» che cuschenta entras sia bellezia, sia intensitad e sia profunditad tut ils dubis che enzatgi savess haver sur dalla preschientscha d’ina realitad surhumana e divina en quest mund. Mendelssohn era ni telolog ni filosof, era sche el haveva tals en famiglia. El era in artist perschuadiu che la bellezia dil mund, gie dall’entira scaffiziun, semanifesteschi entras quei che nus tschaffein cun nos tschun senns, cun nies patratg e cun nossa imaginaziun. Che in gediu protestant daventa il meglier ed il pli profund cumponist d’in himni catolic, che ei ha insumma dau enzacu en nossa civilisaziun, muossa, co nossas categorias confessiunalas ein faulsas e prigulusas e con pauc che nus vesein sur nossas classenas ora.

Mendelssohn ha cumponiu siu «Lauda Sion» sin damonda d’in musicist belgès, Henri Magis da Liège (Lüttich), per festivar 1846 il 600avel anniversari digl onn dalla installaziun dalla fiasta da Sontgilcrest. Igl ei ina da quellas ovras nua che ins sa sedumandar, sche la cumposiziun duess esser inte-grada en in survetsch divin liturgic – per il qual ella era previda all’entschatta –, ni sche ella sa ual aschi bein esser ozildi sligiada da contexts clericals ed ecclesiastics. Sur dils plaids da Tumasch d’Aquin – concepts metafisics pesonts sco «figura, signum, mentis jubilatio» sa mintgin gie era ponderar, tedlond quella musica en ina sala da concert, ni schizun ell’atgna stiva, era sche ina baselgia cun ina acustica profitabla ei mai il falliu liug per musica oriundamein sacrala.

Avon Mendelssohn han componists sco Orlando di Lasso, Palestrina ni era Luigi Cherubini cumponiu (silmeins parts) da quella «poesia mistica» da Tumasch d’Aquin. Ed era la versiun dil choral gregorian vala da vegnir tedlada. Quels che vulan denton experimentar, tgei che solists, in chor en quater vuschs ed in cumplein orchester san far cun ina partitura raffiniada e tessida cun tut ils arts d’ina polifonia melodica e giubilonta sur d’il misteri dalla preschientscha divina en quest mund, quels ston sevolver tier Mendelssohn e siu «Lauda Sion».

Igl ei ina musica ch’ins teidla buca mo ina gada, mobein adina puspei. Ina musica ch’ins sa udir oz dapertut, schizun sin Youtube, sche ins ei dall’idea che la realitad muossi a nus il pli savens mo ina da sias fatschas. E la fatscha zuppada e misteriusa dalla realitad ei savens quella che dat a nus dapli satisfacziun che la convenziunala, triviala ed evidenta.