Affinitads electivas

DAd ISO CAMARTIN

Saver eleger ei bi. Stuer eleger denter Sodom e Gomorrha ei meins emperneivel. Ei dat denton bia che nus eligin – stuschai da gusts, simpatias, fleivlezias, pissiuns e patratgs da prender vendetga – e nus savein silsuenter buca cun segirtad schebein igl ei stau ina buna ni ina schliata elecziun. Cu ins elegia per enzatgei ni encunter enzatgei ein ins la finfinala mai dil tut segirs: Sun jeu propi suverans en mias decisiuns, ni forsa tuttina dominaus dad affects ed impuls sutterrans, stgirs e nunponderai, che vegnan ord cuschinas dubiusas, quellas dil resentiment e quellas da finalmein dar ad enzatgi «petta pagada».

Ei dat denton schabetgs ed eveniments che nus vulein veser sco in destin che vegn ord in reginavel ch’ei pli ferms che quei che nusezs essan. E che fa nus defensurs da persunas ed acziuns buca mo ord perschuasiun, mobein ord enzatgei sco ina destinaziun suprema. Il bien Diu, las steilas, il destin – els han vuliu ei – ei dat ils pli differents nums per quellas instanzas misteriusas. La tradiziun numna talas decisiuns che nus prendein bugen era: Quellas ord affinitads electivas – tudestg «Wahlverwandtschaften». Ins savess era dir: Ei setracta d’ina parentella mentala che vegn ord ina «affinitad», enzatgei denter simpatia spontana transformada en parentella spirtala. En tudestg numnan ins quei era «Seelenverwandtschaft». Ina constellaziun existenziala che po capitar en muments da ventira nunspitgada e ch’ins sto empruar da familiarisar e da domesticar. Buca tuts han il cletg da surviver leu nua ch’affinitads e simpatias elegian e decidan davos noda.

Goethe ha scret siu meglier raquent sut il tetel «Wahlverwandtschaften» e Walter Benjamin in da ses gronds essais sur dalla fatalitad ch’il destin para dad eleger per nus sin fundament da constellaziuns affectivas. Duas ovras ch’ins vegn buca da capir sufficientamein per saver secalmar cun il fatg ch’ins ei dad ina vart sez il responsabel per tut quei ch’ins fa e tralai – da l’autra vart denton era il protagonist d’in destin affectiv – che stauscha nus en la bratscha ad ina persuna carezada ni ad in concurrent dubius – per nossa ventira ni per nossa perdiziun. Las biaras elecziuns da nossa veta ein per cletg e ventira senza consequenzas fatalas. Mo quellas che nus fagein sin basa da nos sentiments, da nossas affecziuns, da nos gusts e da nossas ambiziuns san arver a nus sin tiara las portas dil paradis, ual aschi bein sco quellas digl uffiern. Eleger ei buca senza consequenzas, che nus elegien sezs cun curascha e perschuasiun, ni che nus laschien eleger davos nies dies e tschurvi forzas clandestinas.

L’autur è scriptur e publicist.