Bazegner / il tat e sia decisiun

parter

Da Jacques Guidon

Quel chi craja quista, tschüffa ün tschincun, manaja Balser. «Na… na na!» respuonda bazegner cun emphasa. «Quista decisiun es ferma e düra sco granit.» «Eu dschess plüchöntsch sco s-chaglia grischuna, quella sfricluossa!» Bazegner disch be «Tüüüü.!», ma accentuà ter massivamaing.

Quai ha dat be dalunga ün’atmosfera d’aschaid illa gnieuera da bazegner, ma nöa da quel balsamic. La decisiun? Baz ha decis da nu s’impachar plü per inguotta. El voul eir el, a la fin dals quints, s’instrafottar da tuot.

Per furtüna vegn güsta il rumpatensiuns dad üsch aint e tendscha via ün fögl a bazegner. «Guarda qua! Her ans ha Tum prelet our d’ün quadernet OSL ‘Sprachspiele’ da Franz Hohler, lustigs noms da lös p. ex. Gurgel,… spetta… mia cedla! – Mürzzuschlag Gnigl, Wundschuh etc. Lura ans ha’l dat per lezcha da tscherchar noms locals in Grischun.»

Tü, Kevin, e chi es quist Tum?», til interrumpa Baz. «Ö, quai sa mincha pluogl.» «Ma eu brich!» «Ahà! Tü brich, quai es tantüna nos magister, insomma nos scolast sursilvan Tumasch. Quel es supi!»

Ma bazegner ha sà gugent scurznidas chi per el sun suvent ingiavineras. ‘Supi’ sarà super, s’impaissa’l. «Schi taidla uossa quels noms curius ch’eu n’ha chattà: Angeli Custodi, Faltscharider, Norantola, Sclamischot, Canicül, Juppa, Pürt, Cavadüsli, Puzatsch, Camischolas…» Balser ria, ma Bazegner disch: «Uossa basta quai! I dischan sà singulars noms, quels dal DRS: Fidèris e Sufèrs…» «DRS…, tü!» disch Balser e, giond our dad üsch, gesticulescha’l cul daint muossader. Kevin as fa eir el our da la puolvra.

Braida vaiva intant pozzà la posta sülla scrivania. Tanter oter vaiva’l tschüf alch chi til ha propa fat dalet, sü da Lavin – üna bella broschüra «Amour public». Sü da Lavin… chi’d es sà ün lö special. Id es be da verer ils resultats da las votumaziuns chantunalas. Pel solit suna, ils da Lavin, in bun möd, ün zich da la vart oura, ‘individualists politics’.

L’autur ed editur da quista broschüra, sar Hans Schmid, alias Bastian, seguond ün original da Lavin ingio cha Schmid es gnü sü da la Bassa a star ed a far l’hotelier dal Piz Linard. Quist Bastian ha inclet, cha tschertas persunalitats sun da gronda portada per üna cumünanza, directamaing indispensablas per cha la convivenza saja degna da quist nom.

Aint in seis pleds d’introducziun, chi sun propa degns da gnir lets, as fa’l pissers per tala, schi mancan apunta da quels umans cun ‘l’amur pel public’ chi spordscha prüvadentscha. El ha analisà la vita d’ün cumün da montogna e’s dumonda, scha la politica nu vess da s’occupar da quels aspets ch’el manzuna qua.

Giosom il plic chatta Baz ün cudesch, üna richa monografia illustrada e commentada dal cuntschaint teater Muntanellas chi’d es daspö 40 ons da chà i’l Beverin. Bazegner ha giodü bleras da sias inscenaziuns. Inschmanchablas suna. Producziuns d’ün teater da laics, d’ün teater chi’s pudaiva facilmaing suvent congualar cun ün teater da profis.

Eir in noss cumüns gniva fin avant ons giovà a teater. Uossa be d’inrar, cumbain cha’l teater es üna da las megldras animaziuns culturalas. Quai d’eira üna tradiziun chi scrouda – malavita – ad ögl vezzond. E la cuntinuità es eir ida a chantun.

Las gruppas dal teater local nu d’eiran be ün segment sco chi sun las diversas societats sportivas, ellas colliaivan persunas da tuot ils aspets vitals da la populaziun d’ün cumün o d’üna regiun. Il teater spordscha la pussibiltà da cultivar la lingua, la convivenza dal lö e da rinforzar sia identità.

A tuottavia es il teater popular plü ‘cuostaivel’ per la vita rumantscha co l’import da sa Dieu che super inscenaziun professiunala. Colonisats gnina inamöd daplü da quai chi agraja a nossa aigna cultura chi vain svalütada sainza chi s’impersögna. Quai nu vain dudi güsta gugent. Epür!

La cultura as lascha dimena manipular güst’uschè bain sco l’economia.