Era Vignogn sa festivar

(anr/abc) Igl onn 2019 ei igl onn dils giubileums. Denter biars auters sa era il vischinadi da Vignogn festivar 100 onns electricitad. Tochen la fin digl onn 2019 dat ei fiastas centenaras da tut gener: Ligia Romontscha, Uniun grischuna da skis, hoteliers e democrats grischuns, circus Knie, lingia d’auto da posta Cuera–Flem, uniuns da tir Castrisch e Ruschein, Museum d’art dil Grischun, Scola da musica Cuera, Ovra electrica Lumbrein ed auter pli han ins fundau il medem onn. Igl onn suenter l’Emprema Uiara mundiala ei staus il tierm da partenza per massa activitads ed ideas. Quei onn regeva en Svizra in’atmosfera da nov’entschatta suenter ils crius onns d’uiara. Era il vischinadi da Vignogn en Lumnezia havess uonn motiv da far fiasta. Il medem onn sco la vischnaunca vischinonta da Lumbrein han ils da Vignogn introduciu la forza electrica. Emprema finamira fuvi lu da remplazzar las cazzolas da petroli culla «nova» tecnologia. Sco quei ch’ins sa leger el cudisch «Das Ende der dunklen Nächte», cumparius igl onn 2008 ella casa editura «Bündner Monatsblatt», ha Vignogn decidiu igl uost 1919 da baghegiar in agen implont electric. Gia da Nadal da quei onn hagien ins saviu prender en funcziun ed inaugurar il menaschi, scriva l’autura Emmi Caviezel-Padrutt (1936–2019).

40 onns ha la Lumnezia sura spitgau cun introducir la forza electrica. Atgnamein fussen tuts stai pinai gia avon, denton l’Emprema Uiara mundiala haveva interrut il slontsch che regeva. En Surselva havevan ins fundau differents menaschis privats independents per la producziun d’electricitad. Il hotel dil Parc a Flem Casa d’Uaul possedeva dapi 1890 in’atgna centrala. Igl onn 1903 ha ei dau in’emprema ovra a Schluein, lu 1904 a Flem e Laax, 1905 ha l’ovra dils frars Manetsch a Mustér entschiet a producir, lu 1906 a Sagogn e Trin. In onn pli tard ha cusseglier naziunal Alois Steinhauser fundau l’Ovra electrica sursilvana (OES). Quella ha giu igl intent da baghegiar centralas, trer a nez l’aua e proveder ils vitgs ch’havevan aunc negina forza electrica. Igl onn 1916, aunc duront l’uiara, ein ils da Val S. Pieder suandai igl exempel dalla tecnologia moderna. Dus onns suenter han ils da Lumbrein priu ils plans semtgai ord truchet ed han realisau lur ovra electrica. La centrala ha colligiau ils «hofs» ed il vitg, ils emprems pérs da cazzola han ars ellas stivas dils abonnents interessai.

Sco autras vischnauncas lumnezianas fuss Vignogn bugen s’associaus all’Ovra electrica sursilvana. Damai che quella haveva memia paucas capacitads ella centrala da producziun a Vuorz han els stuiu vegnir activs sezs, rapporta Emmi Caviezel el cudisch. Il medem onn sco Lumbrein han ils da Vignogn tschaffau igl Ual dils Puozs che curreva tras il vitg. Per buca trer giu l’aua al mulin han els decidiu da baghegiar la centrala gest sur quel, amiez vischnaunca sper la via principala. Avon tschien onns fuvan ils habitonts da Vignogn occupai fermamein cun quei project. Enteifer treis meins e miez han els saviu baghegiar igl entir implont, quel ha custau la summa totala da 25 000 francs. Igl onn 1937 ha l’OES menau en Lumnezia ina lingia da tensiun aulta. In onn pli tard ha la vischnaunca da Vignogn vendiu sia ovra communala alla proveditura regiunala.