Elecziuns cun ena clera nota da protest

Da Peder Antona Baltermia

Pulitas surpresas avant en’emda tar la communicaziun digls resultats dallas elecziuns communalas an Surses. Zont per la suprastanza. Igl mastral scu sulet candidat per chel post ò obtignia blers cedels veids e nunvalevels ed igls dus suprastants an uffezi, Gian Sonder e Toni Sonder, èn betg nias confirmos aint igl amprem scrutini. Igl cumegn da Surses ò gia 1826 persungas cugl dretg da votar. Da chellas èn 915 sa participadas allas elecziuns pigls gremis communals. Chegl corresponda ad ena participaziun da 50,11%. Damais levet ple tgi la mesadad, ma chegl è per las relaziuns da Surses fitg bung. La buna schelta da candidats varo contribuia la sia part vedlonder. Ena cumparegliaziun directa cun avant quatter onns sa lascha strousch far essend tgi lò on igls singuls nov cumegns anc eligia independentamaintg.

Betg ple tant sustign 
pigl mastral

Scu gio avant quatter onns ò Leo Thomann gia la situaziun luxuriousa dad esser igl sulet candidat. El era ancunaschaint scu om tgi s’angascha per la generalitad e galdiva generalmaintg ena fitg buna acceptanza. El scu represchentant dall’economia, ferm promotour digl turissem ed egn tgi sa fascheva ferm per posts da lavour per la regiun. Thomann era sa demusso scu chel tgi less sarveir agl pievel per stgaffeir bunas premissas economicas per la regiun perifera da Surses, uscheia tgi ins vigna cun en ferm turissem e bunga mastiranza da dar perspectivas economicas allas generaziuns vegnentas, frenar la depopulaziun e migliurar la situaziun demografica. Egna dallas sias devisas per contanscher chegl era: deregulaziun.

Ossa èn passos quatter onns. La suprastanza ò gia da sa metter ved la lavour betg simpla da realisar la fusiun. Ena part impurtanta è stada dad elaborar e metter an vigour leschas e reglamaints. Chegl dovra er decisiuns. Cuntrari dalla lavour agl cunsegl grond èn chegl decisiuns tgi pertotgan directamaintg e vasiblamaintg igl singul.

Avant quatter onns ò Thomann survagnia bler credit. Digls 944 cedels da votar valevels tgi eran antros ò el survagnia 800 vouschs. Chegl è tuttegna ena maioritad dad 85% tgi ò sustignia el.

La situaziun avant en’emda è sa preschentada pulitamaintg otra. Digls 915 cedels da votar antros per l’elecziun digl mastral eran 239 veids e 199 nunvalevels. Total damais 438 vouschs betg valevlas. Chegl èn betg ple chels 85% sustign dad avant quatter onns, mabagn angal ple 52%. Cedels veids e nunvalevels èn er adegna en segn da protest.

Thomann sez vei igl sies resultat en tant scu spitgia uscheia: «Sch’ia vi esser sincer vessa betg spitgia gist tantas vouschs pi pac, ma tgi fissan pi pac era da chintar. Ins ò adegna da dar decisiuns tgi plaian betg a tots.» Sen la dumonda tge consequenzas tgi el peglia scu mastral da chel resultat manc cuntantevel manegia Thomann: «Ena tgossa noua tgi lagn an mintga cass ampruar d’ans migliurar è ena miglra communicaziun e daple transparenza aint igls fatgs e las decisiuns communalas. Chegl n’è betg adegna schi simpel e zont ins so betg adegna communitgier igls muteivs pertge tgi gl’è nia tar ena decisiun.»

Fermas surpresas
tigls suprastants

La situaziun pigls commembers da suprastanza sa preschentava digl domber annò sumiglianta scu avant quatter onns. Otg candidats stavan a disposiziun per quatter posts. Da pudeir far ena veira tscherna è ensatge tgi plai agls electours. E tuttegna era la situaziun en po otra. Eneda eran chegl igl treis candidats tgi èn gio stos igls davos quatter onns ainten suprastanza: Gian Sonder, Toni Sonder e Giancarlo Torriani. Alloura cun Adrian Ballat, Werner Erb e Madeleine Lienhard treis candidats or digl sector politic tgi ins pudess numnar ecologic-social. E cun Otmar Netzer e Romeo Poltera eran dus represchentants tgi eran s’externos an chella maniera da betg esser cuntaints cun la lavour dalla suprastanza actuala resp. cun la cumposiziun actuala da chella. Damais represchentants dall’opposiziun.

Las elecziuns on confirmo chella impressiun e chegl betg angal ord vista digls candidats, mabagn er digls votants.

Surpresa

Scu pi gronda surpresa dallas elecziuns da suprastanza ins dastga bagn taxar igl success dad Ballat. El ò fatg las pi bleras vouschs da tot igls candidats e chegl schizont passa 100 vouschs daple tgi tot igls oters. El è sto igl amprem tgi ò do ancunaschaint la sia candidatura. El ò communitgia avert igl sies messadi politic: dad esser en represchentant digls giovens, dad aveir en ferm interess ecologic e dad aveir en pansar social. Ballat ò er musso curasch per mussar la sia voluntad da s’angascher. El è sa retratg digl sies pladimaint scu survigilader dalla seranera, damais ampluia da cumegn, per pudeir candidar. El è sto igl iniziant per la pagina da communicaziun «plazza da vischnanca», confundatour e president da «favogn Surses» ed iniziant per ena schliaziun da recicladi da plastic aint igl cumegn da Surses.

Er scu surpresa ins dastga taxar tgi cun Torriani (71) ò igl suveran confirmo ainten suprastanza igl pi vigl dad els e chegl cun las sagond bleras vouschs digls candidats. E schi ins santiva ordavant allas elecziuns tgi ins vess da metter persungas (pi) giovnas ainten l’executiva communala, schi sustigna la clera elecziun da Torriani betg chel giaveisch. En muteiv pigl sies sustign è franc er tgi el represchainta la part soura da Surses. El varo er savia profitar dad aveir gia en departamaint tgi ò aglmanc anfignen ossa betg caschuno grondas discussiuns e noua tgi ins ò (anc) betg gia da piglier posiziuns pi dispitevlas e dar decisiuns pi grondas. Pinavant varon la sia moda e maniera locca e curtaschevla ainten la conversaziun do ad el en tschert bonus.

Scu terz gio eligia aint igl amprem scrutini è egn digls candidats novs, numnadamaintg Otmar Netzer. El cun en avantatg da 175 vouschs anvers Romeo Poltera tgi suonda sen la glista digls candidats tgi on betg contanschia la maioritad absoluta. Netzer ò declaro da bel’antschatta da sia candidatura da betg esser ancletg cun la politica dalla suprastanza actuala zont an connex cun, tenor igl sies avis, la mengia gronda pussanza dalla giunta e cun la practica mengia liberala da far investiziuns e stgaffeir novas plazzas ainten l’administraziun ed igls menaschis da cumegn. Essend tgi Ballat stat bagn a Savognin ò Netzer bagn er gia igl bonus dad esser en «veir» represchentant da Savognin e tiers chegl ò el gio experientscha politica ainten l’executiva communala.

Betg contanschia 
maioritad absoluta

Tranter chels candidats tgi on betg contanschia la maioritad absoluta dattigl er surpresas. Numnadamaintg da chels dus candidats tgi on fatg part igls davos quatter onns alla suprastanza. Avant quatter onns eligias onorificamaintg segl sagond e terz plaz dad otg candidats, er schi nivan dalla madema vischnanca: Gian Sonder e Toni Sonder. Gian Sonder cugl departamaint dad agricultura, alps e pastgiras incl. bietgs d’alp, economia forestala e rezgia. Toni Sonder cugl departamaint fatgs da construcziun, planificaziun digl territori, planisaziun locala, misiraziun e termaziun, ambiaint, ragns ed uals, dismessa d’ava persa, provedimaint d’ava e truaschs, provedimaint electric incl. illuminaziun dallas veias.

Avant en’emda alloura en nosch resvegl per tots dus. Cun considerablamaintg pi pacas vouschs sen plaz 6 e 7 digls otg candidats. Ins sa dumonda ossa pertge en tal verdict all’urna. Sen l’amprema ins ò betg gist ena declaraziun pronta. En segn da protest parigl pero dad esser er cò. Forsa on els sezs la declaraziun. Gian Sonder manegia tgi cun tants candidats ins veva betg gist da spitgier en resultat dad ôr. E tgi la gliout era magari malcuntainta cugl cumegn resp. cun la suprastanza era er en fatg: «Ia vess pero betg ma mess anc eneda a disposiziun schi vess chinto cun nignas vistas dad ena reelecziun. E gist igl mument veia er betg clers muteivs per chel resultat. Er betg spezial aint igl mies departamaint.» El è er digl meini tgi la suprastanza seia s’angascheda per realisar la fusiun e tot seia matagn betg gartagea. Ins seia cugl cumegn da Surses an mintga cass schi gliunsch cun la fusiun scu er oters cumegns tgi vegian perfign fusiuno avant. La dumonda dad en sagond scrutini lascha Gian Sonder anc avert. El vegia dad analisar per sasez la situaziun e da tuager igl amprem chesta disillusiun.

Toni Sonder manegia tgi ins vegia forsa betg mirito en tal resultat schi schlet. El saptga er betg esser cuntaint. Ins vegia tuttegna sa do fadeia da metter igl cumegn fusiuno sen ena bunga veia. Ainten la sia analisa persunala vei el er ena malcuntantientscha generala tgi era er da santeir dallas radunanzas communalas ed er la malpazienztga anvers projects tgi èn an bal. Er la mancanza da transparenza vei el scu muteiv pigl maier resultat. Toni Sonder manegia er tgi igl liom tranter igl sies affar d’ena vart ed igl cumegn da l’otra vart seia per el betg sto d’avantatg. Concernent ena candidatura pigl sagond scrutini seia el anc betg gist decidia definitivamaintg, ma tendescha cler anvers en na.

Cumischung da gestiun 
e cunsegl da scola

Dalla cumischung da gestiun cun treis commembers veva Sandra Baltermia sa retratg siva quatter onns. Igls dus oters, Urs Guetg e Marco Jäger, èn sa mess ad ena reelecziun. Pigl post liber vevan gist treis candidats sa mess a disposiziun: Carmen Dedual, Armando Janett e Martin Meier. Cò on igls votants confirmo igls dus commembers an uffezi. Pero ena clera preferientscha on els do cun passa 150 vouschs daple ad egn digls novs candidats, numnadamaintg ad Armando Janett. La differenza da vouschs tranter igls oters candidats è minimala ed uscheia l’elecziun pitost casuala.

Digl cunsegl da scola davigl dus demissiuns: Aaron Bellini e Gilda Jäger. Adrian Demarmels e Nina Carisch vevan candido per ena sagonda perioda d’uffezi. Cò ins ò betg catto daples candidats tgi posts, uscheia tgi l’elecziun era pitost ena tgossa formala. Igl cunsegl da scola vign cumpletto ex officio digl commember dalla suprastanza communala tgi ò chel departamaint. Anfignen ossa era chegl Giancarlo Torriani e gl’è da supponer tgi el tigna chel departamaint, essend tgi el ò menziuno davantor da gugent manar a fegn igl project cun la sanaziun/construcziun digl bietg da scola a Savognin/Grava ed oters projects.

An vista agl 
sagond scrutini

Digls treis gremis communals digl cumegn da Surses mantga sulettamaintg anc en commember da suprastanza. La cumischung da gestiun ed igl cunsegl da scola èn cumplets.

Igl 1. december 2019 è igl datum pigl sagond scrutini. Propostas electoralas pigl amprem scrutini valan er pigl sagond, schinavant tg’igl candidat na reteira betg la sia candidatura. Anfignen 20 deis avant, damais anfignen igls 11 da november allas 18.00 ègl er anc pussebel da far novas propostas.

La situaziun a parteir da dumengia passada è uscheia tgi Werner Erb sa reteira per franc, Toni Sonder pi tgunsch e tar Gian Sonder è chella dumonda anc averta.

Chintagn tgi chels quatter candidats tgi èn betg anc sa retratgs definitivamaintg seian er igl 1. december sen la glista. En indicatour pudessan esser las vouschs digls candidats contanscheidas avant en’emda. Alloura ins pudess manager tgi detta en duel tranter Romeo Poltera e Madeleine Lienhard. Cò dattigl pero anc oters aspects. Egn fiss chel dalla donna. La constellaziun dalla suprastanza communala scu tgi ella è cun las quatter persungas eligeidas è sainza donna. E niss eligia en ulteriour om restess ella sainza donna. En oter aspect è chel digls candidats digl cantung ecologic-social. Chel è nia sustignia ferm cun l’elecziun quasi sensaziunala dad Adrian Ballat. Da chellas vouschs savessan eir bleras puspe tigl cantung ecologic-social tar Madeleine Lienhard. I pudess pero er esser tgi igls votants schessan: Dus novs èn ossa ainten suprastanza, en tant cuntinuitad dovrigl tuttegna ed eligessan Gian Sonder u Toni Sonder. Pi cumplitgia nissigl schi dess anc ulteriouras propostas. Ed ansomma sa tractigl cò da speculaziuns e sulettamaintg igls votants decidan.

Resultats 
cunsegl da scola

Eligias

Adrian Demarmels, Salouf, 635

Nina Carisch, Savognin, 598

Sandra Meier, Cunter , 544

Gianna Sonder, Salouf, 516

Resultats cumischung da gestiun

Eligias

Armando Janett, Savognin, 606

Urs Guetg, Savognin, 455

Marco Jäger, Sur, 445

Betg eligias

Carmen Dedual, Parsonz, 422

Martin Meier, Cunter, 412

Resultats 
suprastants

Eligias

Adrian Ballat, Savognin, 703

Giancarlo Torriani, Beiva, 585

Otmar Netzer, Savognin, 524

Betg eligias

Romeo Poltera, Savognin, 349

Madeleine Lienhard, Savognin, 337

Gian Sonder, Salouf, 277

Toni Sonder Salouf, 261

Werner Erb, Rona, 185