Jacques e sia nuschella

parter

DA GUIU SOBIELA-CAANITZ

Mo che ha’l vuglü far nos bun Jacques* cun sia nuschella? Ses nuschels sun glüms chi iglümineschan la natüra be ün mumaint e lura dandettamang svanischan per far lö al prossem. E che spetta il patrun, il maister da quels nuschels? I vessan da «gnir lets – scha pussibel ad ota vusch, per cha la lingua clingia, suna e resuna. Uschè as poja giodair la fascinazun dal pled (…) Blers pleds (…) sun dafatta svanits. I’s varan – sperain – gnieuats aint in nos subconsciaint.» Quai di il prolog. Mincha «nuschel» sta per tudais-ch sülla pagina schnestra e per rumantsch sün quella a dretta. Che fa il linguist chi scriva quistas lingias? El fa quai ch’el po, mo sco romanist, anzi, sco retoromanist as sainta’l plü cumpetent per rumantsch co per tudais-ch.

El giova cun duos linguas

Fingià il prüm «nuschel» (p. 4) dà un bun exaimpel da problem chi s’inscuntra cun tradüer d’üna lingua in ün’otra. La prüma lingia tuna per tudais-ch: «Die spitzbübische Jungfrau, der Frühling…» Schi co mai, la prümavaira masculina? Ils prüms pleds da la versiun ruman-tscha tunan: «La sfarfatta giuvintschella, la prümavaira…» Il tip linguistic da quist ultim pled es bainschi feminin en las linguas neolatinas! Eu m’algord amo d’ün schlagher chi’s chantaiva in Italia cur ch’eu d’eira giuven: «La primavera fioriscono le rose sulle cascine…» I s’inclegia cha Jacques ha fat aposta quel «sbagl». «Sfarfat» es dal rest sinonim da «malscort». La seguonda strofa va a fin cun quai chi para ün neologissem da l’autur: «La flötna salitscha», nempe tagliada our d’ün salsch. La terza (eir pp. 4–5) cumainza cun üna metafra poetica: «Die kleine Kirche (…) kauert unter den Felsen» / «La baselgetta (…) sta in gramüsch suot la grippa». I va uschè inavant fin pp. 48–49. Là, aint ill’ultima strofa, nu daja plü ingiavineras linguisticas; uschigliö as vaja d’üna a tschellas, e tuottas sun dalettaivlas. Schi pigliai e legiai!