L’ouvra da Luisa Famos es darcheu accessibla

Da Sidonia Pazeller / ANR

Grazcha a nouvas traducziuns per tudais-ch es la poesia da Luisa Famos, chi d’eira lönch exausta, eir darcheu dvantada accessibla per rumantsch. Rico Valär e Luzius Keller han preschantà il nouv cudesch ad ün public interessà. «Per mai es quist’occurrenza fich importanta perquai ch’eu d’eira daspö ons in tschercha d’üna pussibiltà per reedir las poesias da Luisa Famos.» Cun quists pleds ha Jürg Zimmerli da la chas’editura Limmat Verlag bivgnantà ils preschaints i’l antiquariat Biblion illa cità veglia da Turich. Fingià avant bundant desch ons d’eira gnüda preschentada là ün’ediziun cun ouvras our dal relasch da Luisa Famos. Uossa ha gnü lö la vernissascha dal cudesch «Unterwegs / In viadi» cun traducziuns per tudais-ch da Luzius Keller. Il traductur descriva l’ouvra da Famos sco «poesia tanter principi e fin, tanter ils elemaints e las stagiuns». Insembel cun Rico Valär, chi ha prelet las poesias originalas per rumantsch, ha Keller dat ün sguard i’l cudesch e la lavur da traductur.

«Poesias simplas, 
ma profuondas»

Luzius Keller ha scuvert seis interess per l’ouvra da Famos tras publicaziuns dad Iso Camartin e Mevina Puorger. L’ante-
riur professer da frances a l’Università da Turich es gnü contactà da la famiglia da Famos culla dumonda sch’el nu lessa tradüer las poesias da l’autura rumantscha chi sun gnüdas tradüttas tanter oter eir per talian e frances. «Davo ün pêr decennis faiva uossa dabsögn da nouvas versiuns tudais-chas», manaja Keller ed agiundscha: «L’ouvra resta, be las traducziuns sun nouvas.» La nouv’ediziun dal Limmat Verlag cuntegna duos cudeschs da Famos. «Mumaints» d’eira gnü publichà pella prüma jada dal 1960 in aign’ediziun da l’autura e d’eira exaust infra trais eivnas. La seguond’ouvra, «Inscunters», es gnüda edida l’on cha l’autura es morta e cuntegna tanter oter poesias sur dal temp cha Famos ha vivü cun seis hom a Honduras e Venezuela, il esser mamma, la malatia da l’autura e la tschercha d’identità.

«Traducziuns han portà l’ouvra 
i’l temp dad hoz»

Las poesias da Famos influenzeschan la litteratura rumantscha fin i’l temp dad hozindi. «I’s chatta tschegns ed omagis a la poesia da Famos pro plüssas auturas e poetessas contemporanas, sco per exaimpel Gianna Olinda Cadonau, Rut Plouda o eir Flurina Badel», manaja Valär, professer per litteratura e cultura rumantscha a l’Università da Turich. Uschè ha eir il traductur fat attenziun da surtour las caracteristicas da la poesia da Famos, sco per exaimpel las maiusclas al principi da mincha lingia, illas versiuns tudais-chas. «L’ouvra litterara, sco eir otra art, nun es liada al temp. Sch’ella es buna, lura rest’la preschainta», conclüda Keller.

Ils 17 favrer 2020 a las 21.15 ha lö un’ulteriura occurrenza davart la nouv’ediziun da las poesias da Luisa Famos i’l Hotel Waldhaus a Segl. Chasper Pult discuta sur dal cudesch insembel cul traductur Luzius Keller.

ANT NADAL

Cumün sainza champs

Sainza üert e sunteri

Mo plain d’sömmis

La not

As distach’üna staila

Da l’ur dal tschêl

E voul s’unir

A la terra.