La glieud ha plaschair da regalar

DA FLURIN ANDRY / ANR

Dad üna vart sun las poppas darcheu giovarets retscherchats, da tschella eir ils gös classics sco la tabla muglinera e’l quartet. Ils affarists a Müstair ed a Scuol han actualmaing blera glieud in lur butias. Che larà la figlia da Nadal e che regal laina dar a l’abiadi? Cumanzà as dumandar quai han genituors, bazegners e nonas, fradgliuns e pins e ninas fingià d’utuon. Blers han cumanzà ad ir a cumprar ils regals a Scuol ün pa plü bod co in Val Müstair. «A mai para cha quist on haja l’affar da Nadal cumanzà plü tard co l’on passà», disch il butier Ivan Tschenett chi maina insembel cun seis frar Fabian daspö trais ons l’affar da fierramainta, prodots da chasada e giovarets a Müstair, «e quai adonta chi vaiva naivü, uschè chi regnaiva fingià bod l’atmosfera dal bös-chin da Nadal.»

Per part eir cliaints da dadour cunfin

Sco ch’el disch as giavüschan las mattas quist on suvent la poppa Elsa dal film da la raïna da glatsch. «Pro’ls puobs invezza sun eir quist on ils classikers retscherchats», manzuna Tschenett, «quai sun ils tractorins, camiunins e da quels prodots, da quels han ils mats adüna jent.» Che chi saja darcheu plü retscherchà ingon sajan ils sauriers, agiundscha’l, «il motiv es chi’d es gnü i’ls kinos ün’ulteriura part dal film Jurassic Parc.» Ün evergreen sun tenor el ils legos, «quai es adüna ün tema, sco fingià avant decennis.» Ils regals ils plü retscherchats pella chasada sun ingon in lur butia a Müstair las apparaturas per far raclette e fondue e’ls apparats per s-chodar aua impustüt per far tè. «Quella bavronda, da tuotta sorts tès, es ingon ün grond tema impustüt pro las duonnas», constata Ivan Tschenett. Pro la fierramainta sun ils prodots pels homens retscherchats: «Jent regalats vegnan curtels e glüms da busacha ed adüna eir üsaglias.» Ils frars Tschenett han eir cliaints da dadour cunfin chi vegnan pro els a cumprar regals: «Els cumpran impustüt per far raclette e fondue, ma eir marcas svizras chi sun cuntschaintas per buna qualità.»

«Hozindi vegna tuot on cumprà»

A Scuol ha cumanzà l’affar da Nadal ingon al principi dal temp d’advent. «Pro las mattas badaina cha las poppas han ün tschert revival e blers mats as giavüschan ils classikers sco Legos e Play Mobil», infuorma Adrian Stöckenius chi maina daspö desch ons la butia Stöckenius a Scuol, «tant per uffants sco eir per creschüts vendaina daplüs gös co plü bod, i s’ha l’impreschiun cha las famiglias vöglian far alch insembel e na cha minchün giova cun seis telefonin.» Ün müdamaint chi ha dat i’ls ultims desch ons pertocca las occasiuns da dar regals: «Plü bod survgnivan ils uffants regals a Nadal, per l’anniversari e forsa eir amo a Pasqua. Hozindi però cumpra la glieud tuot on regals.» Quai bada il butier eir pro’l schmertsch a Nadal: «Quel s’ha diminui ün pa, ma schi’s guarda tuot on esa restà plü o main istess.» I’ls ultims ons es gnü pro il commerzi online chi fa concurrenza als butiers. «Quai badaina schon eir, ma hozindi es quai oramai uschea», disch Stöckenius. Cha l’internet simplifichescha però eir la lavur dals butiers: «La glieud s’infuorma i’l internet e cur chi vegnan pro no sana precis che chi lessan. Vaivat quai o pudaivat postar? Per no crouda davent ün pa la cussagliaziun.» Chi detta bainschi eir da quels chi gnian in butia a’s laschar cusgliar e giajan davo e cumpran inclur oter, disch Stöckenius, «tenor mai es quai però be d’inrar il cas.» Eir d’inrar capita, sco ch’el agiundscha, chi gnian cliaints da dadour cunfin pro el a cumprar regals, «id es plütöst nossa glieud chi va inoura a cumprar ils regals.»