Ils de Habsburg a Mustér
da Giusep Capaul / ANR
Il december 1919 ein ils treis fegls vegls Otto, Robert e Felix – e per cuort temps era la sora Adelheid – dils geniturs Carli e Zita, anteriur imperatur ed imperatura dall’Austria, vegni a Mustér. La famiglia imperiala-roiala dall’Austria viveva da quei temps egl exil en ina gronda villa a Prangins, spel Lag Leman, el cantun Vad. En Svizra eran ils anteriurs monarcs vegni dall’Austria il mars 1919. Carli I. ha stuiu ir encunter veglia egl exil, mo ha denton buca renunziau al tron.
Alla fin da december 1919 ei il bab Carli vegnius a Mustér per visitar ses affons ed era pader Maurus Carnot ch’era in bien amitg digl anteriur imperatur austriac. Pader Maurus ha lu era celebrau quei temps en claustra ina messa per il bab Carli e siu fegl hereditari Otto. Ils 28 da december ha l’Academia dalla scola claustrala giu dau in concert festiv cun in bi program musical e prelecziuns da poesias da pader Maurus en honur da sia maiestad imperatur Carli e ses affons.
Vegni a Mustér ein ils de Habsburg mintgamai igl unviern pervia dil bien clima ellas Alps, quei che fagevi era bein a lur sanadad, mo surtut sin giavisch ed intermediaziun da pader Maurus Carnot. Nuau il contact cun la famiglia imperiala veva pader Maurus Carnot giu tras tarmetter ina poesia sin l’emprema s. communiun ch’il prenci hereditari Otto veva giu ils 2 d’october 1918 a Reichenau ell’Austria. L’imperatura Zita veva giu engraziau fetg persuenter.
A Mustér ha la famiglia de Habsburg priu dimora el Hotel Lukmanier tier la famiglia da Baseli Giger. En survetsch steva era la giuvna Josefina Flury, da Mustér, sco tgirunza d’affons. Ils affons da Carli e Zita sesentevan bein ils meins d’unviern 1919–1921 a Mustér. Els salidavien ils vischins cun in «Bien di» e «Buna sera». Otto de Habsburg ha giu constatau 2005 tier ina viseta a Mustér ch’ils meins ch’els seigien stai leu erien ils pli bials duront che la famiglia imperiala viveva en Svizra. Ils affons fagevien savens liungas spassegiadas, tochen enta Tujetsch. Era il cronist Francestg Berther (1906–2000), da Rueras, seregorda en ina da sias publicaziuns dallas emperneivlas sentupadas cun ils affons da Carli e Zita.
Tenor indicaziuns da pader Maurus Carnot ei igl anteriur imperatur austriac Carli staus en tut 16 gadas a Mustér per visitar ses affons, inaga in’jamna, mo era pli ditg tochen schizun dus meins.
Scartira e film commemorativ
2005 ha ina gruppa da lavur «Ils de Habsburg a Mustér 1919–1921» – cun avat Pancraz Winiker (1988–2000), Paul Duff, lu directur regiunal dalla Banca cantunala a Mustér, ed il menader dil project e directur dad RTR, Mariano Tschuor – ediu la scartira commemorativa «Die Habsburger in Disentis 1919– 1921», cumparida tier la Casa editura OVRAS a Laax. Autur ei il historicist Adolf Collenberg. El ha buca mo risguardau ils temps dils de Habsburg a Mustér, mobein era descret la historia muentada e tragica fin dils monarcs imperials-roials dall’Austria/Ungaria ed il dir destin persunal dil davos imperatur austriac Carli I., sia consorta Zita e famiglia gest suenter l’Emprema Uiara mundiala, la detronisaziun e lur veta egl exil. Cuntenida ei era ina vasta intervista che Mariano Tschuor ha giu menau ils 15 da mars 2005 cun Otto de Habsburg. Il film documentar «Ils de Habsburg a Mustér» ei vegnius realisaus dalla Televisiun Rumantscha 2005 sut la reschia da Tschuor. La premaudiziun ha giu liug ils 30 da settember 2005 ella sala dalla claustra en preschientscha dad Otto da Habsburg. L’emissiun ei ida en unda l’entschatta d’october da quei onn. Il film muossa ed orientescha en in connex pli vast il daco e pertgei che la famiglia imperiala da Habsburg ei vegnida per entgins meins da 1919 tochen 1921 gest a Mustér.
Ina tabla – sco regord
Il Hotel Lukmanier, a Mustér, il liug da dimora dalla famiglia imperiala, ei vegnius serraus 2002 ed allura spazzaus. En quei liug ei il niev edifeci per la Banca Cantunala Grischuna e l’Apoteca Desertina vegnius construius 2004. Sper l’entrada dalla Banca Cantunala Grischuna stat ina tabla commemorativa che regorda agl imperatur Carli I., staus cun sia famiglia a Mustér, e ch’ei vegnius beatificaus 2004 da papa Gion Paul II. In dign regord en memoria dil beau monarc a Mustér.
Gust da leger dapli?