Far senza patratgar
Columna
Sche Vus savessas nua che jau hai tut tschertgà mes iPod tschel di, Vus faschessas risadas. En tut ils truclets da cuschina, sin las curunas en tschaler, sper il lavabo sin tualetta, en la stgaffa cun vasas e – natiralmain – sin la maisa en mes biro. Là al depon jau per ordinari. «Has guardà en la schelentera?» m’ha mes um dumandà cun in surrir in pau beffegiant.
Curt suenter hai jau chattà mes iPod – sin la maisetta dal balcun. «Ah, cler», m’hai jau ditg, «jau era gea vi da tadlar insatge al radio, cun pender si resti. E lura m’ha mes um clamà e dumandà: «Na pudessas betg far in curt filmin? Jau sun arrivà tar la davosa platta. La pièce de resistance.» – El era vi da schubregiar cun pressiun auta las plattas da crap da noss plaz da seser vers vest. Ed ins veseva vairamain fitg bain la differenza tranter las plattas schubregiadas e la davosa platta anc tschuffa ed enramada da verdins. Cler ch’jau hai immediat laschà crudar mia atgna lavur ed hai dà suatientscha al clom da mes um. Jau sun svelt ida per ses handy ed hai filmà el da surengiu vi da sia lavur. Mes iPod hai jau deponì – senza patratgar – sin la maisetta dal balcun. E lura tut emblidà nua che jau al aveva mess.
Gea, da questas chaussas ma capitan adina puspè en il trot dal mintgadi. Jau fatsch da tuttas sorts – e bler da quai senza patratgar. U meglier ditg, jau fatsch x insatge e patratg latiers tut insatge auter. Quai va tut automaticamain. Sche jau hai l’intenziun dad ir en tschaler per tartuffels, vom jau en tschaler. Ma cura che jau sun là stoss jau ponderar in amen, tge ch’jau leva atgnamain en tschaler. Per ordinari ma vegni lura endament suenter insaquantas secundas. Ah gea, cler – ils tartuffels. Gliez è lura in curt, ma bel mument, sche quai ch’ins aveva emblidà en il fratemp, ans vegn puspè endament.
En da questas situaziuns fatsch jau magari per la 100avla giada il ferm propiest dad en l’avegnir patratgar tge che jau fatsch – e far quai che jau patratg. Quai tuna simpel e logic. E mintgatant ma gartegia quai era, numnadamain da sincronisar ils patratgs cun l’acziun e cun la percepziun actuala. Il problem è ch’ils patratgs han alas e san fugir dapertut. Ed els fan quai, cunzunt sch’igl è monoton e sche tut va automaticamain. Ils automatissems èn en sasez gea ina buna chaussa. Els ans spargnan bler temp e bleras ponderaziuns. Jau na vegniss betg vinavant, sche jau stuess adina patratgar exact, tar mintga pitschen pass e detagl, tge che jau fatsch gist – e co. Saja quai cun far giu la paletscha als tartuffels, saja quai cun far ils 50 pass enfin tar nossa chascha da brevs.
Adina esser là cun ils patratgs e percepir exactamain tge che jau fatsch gist, quai è – almain per mai – nunpussaivel. Ma adina puspè empruvar, fiss para impurtant. Per betg manchentar il «qua gist ussa» – quel «hier und jetzt» che vegn propagà e recumandà da vegl ennà per avair ina buna vita. Ed era per betg stuair tschertgar e tschertgar nua ch’ins ha laschà ils egliers u l’iPod.
Maria Cadruvi, anteriura redactura e moderatura da radio, stat a Ruschein e maina ina «impulseria».
Gust da leger dapli?