Egna rimnada culturala da Sur- a Sutselva

Par 15avla geada â’l igl redactur Johann Clopath preschanto egna capo-lavur cun que calender da pressapoc 400 paginas. 

Agl editorial vean do egna curta survesta davart igl cuntegn an otg spartas ca rapreschaintan dad ons annà la structura digl Calender per Mintga Gi (CPMG). A l’antscheata admeta igl parsura da la Fundaziùn CPMG Christian Joos igl sieus angraztgamaint a Johann Clopath par la sia lavur da redeger, ilustrar ad impaginar igl calender. Quegl ca cumpegli blearas lavurs «betga vasevlas», ludànd ear la fidevla lavur d’auturas ad auturs ca lavurian par egn mudest honorar, ad angraztgànd a ligidras a ligiders par la cumpra, cun la quala i vean finanztgieu la proxima ediziùn.

Ir ad acla a humor an baselgia

Suainter las infurmaziùns generalas incanta igl Calendari ilustro da Johann Clopath cun grandiusas fotografeias, mussànd bostgom cun flurs a fretga. Igl e propi «Dapli che mo in pèr caglias» – egna qualificaziùn ca vala pigl antier CPMG.

La part sutsilvana vean antruvidad cun la poeseia «Atun» da Silvia Mark-Castelberg (1924 – 2020), an la quala ella descriva egn gi atunil ca resplenda an tutas calurs. Cumbagn c’igl unviern dasfetschi quella idila, concluda ella: «Mo sut daschegna a figlia e nign murir / la natira sasemtga par puspe flurir.»

Sear Luzi Battaglia legra lectura a lectur cugls seas 13 raquents humoristics, capitos an conex cun la sia clamada da pardicànt. P.ex. la reacziùn, cur c’egna Turitgesa atempada e vagnida fatga atenta d’aver tarlo egn priedi rumàntsch: «Antaletg veiou nut, mo igl â tutegna plaschieu a mei.»

An la si’istorgia raquenta Anni Nicca digls plaschers da dastgear ir a fiera ora Tusàn, salegrànd digl scalinem digls buransigns cun las fiblas targlischaintas. Mo la matatscheta safa quitos, scha la gianetscha vandida a la Bassa antaligi tudestg. Cun la sia poeseia magna el alura sen la sia careztgeada acla, noua ca «Anturn, anturn flureschan flurs / An tschient a meli sorts calurs.»

Dumeni Mani scùntra vacanzaduras da la Bassa sen l’acla da Bavugls. El vess bugent antretscho egn’avantura amurusa, mo las ratanientschas ân lubieu me da dar egn gioi da schah, dafartànt c’igl e gartagieu agl giuven vaschegn marusar cun la beala davo la porta clavo.

Alura vean saragurdo digl 100avel aniversari da la capo-poetessa da Dagliegn Anna Capadrutt cun la poeseia digl lod agls «Pignets».

Avanturas cun skis, palantegns a tgoras

Igl savunda l’istorgia, cun la quala Chiara Nold d’Andeer â gudagnieu la «Plema d’or 2025». Fagiànd da sazupar segl surspeier, svanescha la sora. Mo l’autura tgata egn clav d’or a vean manada d’egna glisch misteriusa par spindrar la sora suainter blearas avanturas.

Simea Widmer da Farden â cuntanschieu igl tearz post da la «Plema d’or» cun la si’istorgia, an la quala egna matatscha vean rapinada d’egna curiusa creatira, d’egn palantegn.

An l’istorgia digls «amprems skis» descriva Dumeni Mani digls seas martuiris d’amprender d’ir cugls skis da 2,10 m lungheztga. Mo cur c’el dumagneava que sport, â’l fatg egn tur avanturus da Savognin a Bavugls cun seas cumpogns. Quel vess pudieu schinar mal.

Gion Tscharner resda versets c’el veva fatg da giuven cun sieus frar Robert, digl stil: «Sund eu vi Seglias / Sas, me par marveglias».

Carl a Hansjörg Hassler raquentan da lur «veta da tgavrers» ca veva antschiet par els gea cun 7 ons. Els descrivan bagn lur plaschers a lur stantus vieadis par rivar sen las pastiras c’igl redactur â ilustro sen egna tgarta par l’orientaziùn digls lecturs. Quegl e egn impurtànt raquent cultur-istoric par documantar egn usit agricol dagitg svanieu. Oz saschmarveglian els, ca lur geniturs vevian la cunfidànza da schar ir igls matatschs tut sulets cun var 150 tgoras. Mo els concludan, c’igl fatg da stuer surprender bòld raspunsavladad, vegi furmo els par veta durànta.

Gieri Battaglia da Veulden descriva igl dar burape da ple bòld ad oz. Sco scular da la tearza classa e’l vagnieu tschafo da que sport, ligànd igl «Sport» a tarlànd Radio Berömünster. Ad el sa ànc tut igls nums digls raportaders a giujeaders d’alura, surtut digl miglier Grischùn Paul Fryberg, digl qual el sa da raquintar detagls sco ear digl gioi da la squadra svizra digls 1937 ancùnter quella belgia.

Da pùnts natiralas a spiertalas

Igl fidevel scrivànt da Turitg, Stefan Brändli, e incanto da «Las pùnts da Solas» c’el â scurvato a caschùn d’egna visita spontana se Mut. El â retschartgieu manedlameing lur istorgia a quella da lur constructurs gagliards.

Sco usito â la plavanessa Ursi Tanner puspe scret egn grànd tractat davart igl tema biblic. Quest’eada davart igl «Abraham a la sia unfrenda impedida», c’ella preschainta cun grànda savida a màn da maletgs an baselgias a cudeschs a declara manedlameing mintgame la muntada da mintgegn. Igl e egna grandiusa lavur par laics ad expeartas.

A  la partiziùn «Natira ad ambiaint» descriva igl redactur Johann Clopath las sias observaziùns, nànd tras igl gòld ca mida la sia pareta agl curs digl on.