Columna

Senza sien

parter

En mia ultima columna hai jau anc siemià da gudagnar en il lotto. Ed ussa sun jau senza sien. Ma fatsch jau memia blers quitads? A mai vegn endament tge che pudess tut capitar u ir mal. Che jau pudess perder insatgi e che jau pudess esser bancrut. Questa damaun tranter las 5.00 e las 6.00 hai jau lura legì dad ormons sco melatonin, cortisol e serotonin che han da far cun la qualitad dal sien. Jau hai legì da funcziuns corporalas plitost labilas la notg circa tranter las 3.00 e las 4.00. Da betg durmir durant questa fasa na saja betg saun. Esser sveglià durant il fauss mument. Che quai fetschia ch’ins vesa lura tut las varts stgiras da la vita.

Avant che levar hai jau anc vis a svanir la gronda glina radunda e clera. Ha er anc quella in’influenza? Las 06.00 è lura arrivà mes figl en cuschina per baiver il café avant che ir a lavur. El m’ha guardà senza gronda chapientscha ed ha squassà il chau: Tge pomai fas ti, che ti na dormas betg da questas uras?

Wikipedia descriva la «fugia senila or da letg» sco descripziun divertenta per il fatg ch’il ritmus da durmir ed esser sveglià sa mida cun vegnir pli vegl e ch’ins dovra damain sien cun vegnir pli vegl. Il fatg ch’ins ha insumma chattà «ina descripziun divertenta» mussa pia ch’il fatg dad esser pertutgà da la «fugia senila or da letg» n’è betg propi divertent. Ed jau na sai era betg, sche jau poss insumma gia esser pertutgà cun prest 55 onns da questa fugia senila? Or da l’optica da mes uffants – che han tranter 20 e 30 onns – segiramain. Mia mamma che ha passa 90 onns stuess forsa rir in pau.

Tuttenina hai jau mez 90 onns e ses en ina sala da durmir dad in asil per glieud veglia. Tuts enturn mai dorman e sgruflan, retschas da vegls en lur letgs. Davant fanestra splendura ina glina enorma che fa beffas da mai: «Ti pauper vegl, na sas betg durmir? Guarda tut ils auters che dorman stagn e bain. Jau sun la super glina e guard che ti na dormas mai pli!» In tgirunz vegn cun ina gronda squitta – in’injecziun da melatonin per far durmir. Jau sent co ch’il melatonin va tras mias avainas. Ma jau na sun betg stanchel. Jau na sai betg durmir. Tut ils auters vegls enturn mai cumenzan a rir. Els èn uss era svegliads. Il tgirunz vegn anc ina giada e vesa che nagin na dorma. El stida la glina dadora e andetgamain è tut stgir e quiet enturn mai. Ussa chamin jau sur ina planira enorma cuvernada da naiv. Lunsch davent ves jau muntognas enormas. E lunsch davent ves jau in letg, amez la planira, dentant anc avant las muntognas. Jau sun stanchel, fitg stanchel. Jau vuless mo cuntanscher il letg per ma metter giu e durmir.

Igl è las 7.00 ed jau ma svegl. Tge siemis curius che jau hai gì. Jau hai durmì giu. Ussa sun jau gia memia tard. Jau stoss dalunga levar per ir a lavur.

MAD
David Spinnler da Sta. Maria è mainagestiun dal Parc da natüra Biosfera Val Müstair.