Films documentars rumantschs da vaglia – cofinanziads da nus tuttas e tuts

Jau sun in fan da las cineastas e dals cineasts rumantschs ed in fan da l’emissiun Cuntrasts da Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR). Emna per emna ans surprenda quest format da nossa chasa da medias publica cun films documentars davart la vita, l’istorgia, las isanzas, la cultura, la lavur, las experientschas collectivas d’insatge sco ina cuminanza rumantscha vasta.

Questas ultimas emnas puspè in highlight suenter l’auter: la vita e musica da Tumasch e Benedetg Dolf purtretadas da Gieri Venzin, l’istorgia dals costums istorics da Samedan raquintada dad Isabelle Jaeger, la reconstrucziun da Bondo reconstruida da Susanna Fanzun, la transfurmaziun da la chasa da medias Somedia accumpagnada da Paula Nay e Stefanie Hablützel, la creaziun dal toc da teater Monokali Polypunk documentada da Jürg Gautschi u l’impressiunanta perditga filmica da la persunalitad Ursina Lardi da Sören Senn.

Invitaziuns da films documentars rumantschs a numerus festivals, preschentaziuns en kinos naziunals ed internaziunals, premis ed onuraziuns demussan la qualitad dad estetica e cuntegn, dad istorgias e realitads raquintadas, da la documentaziun culturistorica e betg l’ultim er linguistica che las cineastas ed ils cineasts rumantschs prestan.

A mai han fatg gronda impressiun ils ultims onns per exempel «Sutsura» da Caspar Nicca davart la lavur sut terra, las quatter dunnas da la posta purtretadas da Menga Huonder-Jenny, la band Ester Poly e lur viadi en Tunesia accumpagnà da Manuela Steiner, «Suot tschêl blau» dad Ivo Zen davart la scena da drogas a Samedan e sa chapescha las duas grondiusas invistas en istorgias da famiglias fitg diversas che Susanna Fanzun ans ha purschì cun «Nos Chastè» davart sia atgna famiglia e cun «I Giacometti» davart ils schenis bregagliots.

Senza la cofinanziaziun e collavuraziun cun RTR na fiss probablamain vegnì creà en questa furma gnanc in da quests films documentars. E quest impurtant sustegn a films che documenteschan nossas realitads ed istorgias datti mo perquai che nus tuttas e tuts pajain nossas contribuziuns da Serafe. Per la Rumantschia vegni ad esser tant pli impurtant che questas contribuziuns solidaricas a nossa pli gronda chasa da medias rumantscha na vegnian betg smesadas il mars che vegn.

Las cineastas ed ils cineasts rumantschs creeschan documents da qualitad duraivla ch’ans vegnan ad enritgir er anc en decennis ed a far impressiun er anc a noss descendents – sco il material filmic da lur antecessurs che nus chattain en il ritg archiv dad RTR. Tant dapli sun jau persvadì ch’ellas ed els savessan er crear serias fictivas da vaglia …

Rico Valär da Zuoz è professer per litteratura e cultura rumantscha a l’Universitad da Turitg.