Innovaziun è igl pi grond giaveisch
La populaziun dalla regiun Alvra stat ferm davos la forza hidraulica. Chegl conferma ena retschertga fatga digl Institut federal per la perscrutaziun da gôt, neiv e cuntrada. Sonda passada è sto a Casti en’occurrenza d’infurmaziun davart la Visiun Alvra 2050+.
Siva digl 2023 è tar l’Institut federal per la perscrutaziun da gôt, neiv e cuntrada (WSL) l’effizienza d’energeia regenerabla ainten la regiun Alvra en tema. Plessas persungas èn s’occupadas cun chella tematica, betg angal studentas e students. Era 20 persungas indigenas èn sa fatschentadas cun l’effizienza d’energeia an Val Alvra, an Surses ed a Vaz. Chella gruppa è er sa dada giu cun la Visiun Alvra 2050+.
Ultra da chegl ò igl institut er fatg ena retschertga pertutgont igl avigneir dall’effizienza energetica ainten la regiun. Sonda passada ò igl institut preschento a Casti igls resultats dalla retschertga. Collaboro cugl institut ò l’organisaziun «Ela Energiewelt» ed igl cumegn da Vaz scu «martgea d’energeia». Igl project è nia realiso an incumbensa digls cumegns dalla regiun Alvra.
Contactadas èn neidas 2700 persungas
En workshop digl november 2023 è ia cunzont pigl svilup dalla regiun davent da Beiva anfignen Lai e la Visiun Alvra 2050+ ed er scu tgi la regiun Alvra vei aint igl futur l’energeia effiziainta. Sen fundamaint da chel ò igl VSL fatg ena retschertga tar la populaziun. Contactadas èn neidas 2700 persungas da tot las vigliadetnas, da plessas professiuns, dall’economia, digl turissem e dall’agricultura. Fatgas èn neidas dus retschertgas, egna avant igl workshop ed egna siva da chel. Sa participadas all’amprema retschertga èn 488 persungas ed alla sagonda 178.
Angal diesch persungas on gia interess pigls resultats
Sonda passada a Casti èn ainten la sala polivalenta dalla scola Cumpogna stadas libras bleras soptgas. Gist diesch persungas on gia interess per l’occurrenza, damai en fitg pitschen domber. Igls referents cugl manader da project Matthias Buchecker èn alloura er stos desillusiunos dalla maira participaziun. Preschentos èn igls resultats nias da Matthias Buchecker e sies students an moda fitg professiunala, tgapibla ed infurmativa.
Igl student Simon Rhiel ò fatg l’evaluaziun digls resultats dalla retschertga. Igl è sa musso tgi 25 % dalla populaziun dalla regiun Alvra è tranter 60 e 70 onns e 20 % èn ainten la vigliadetna da 50 anfignen 60 onns. 30 % èn carschias se ainten egn digls seis cumegns dalla regiun Alvra. La populaziun manegia d’esser pitost progressiva, dantant er pulit seculara, vot deir pulit averta. L’identificaziun cun la regiun è fitg gronda, cuntrada, nateira e taimp liber èn da gronda impurtanza. Igl spazi d’economia ed igl li da lavour on persiva ena pi pitschna muntada.
L’innovaziun è igl pi grond giaveisch
Ena gronda part dalla populaziun giaveischa daple balantscha tranter cuminanza ed avertadad. Cugl caracter dalla regiun campestra para la gliout dalla regiun Alvra d’esser cuntainta. Igl pi grond giaveisch è alloura l’innovaziun dalla regiun. Chegl tgi pertotga la midada d’energeia è la populaziun tar quatter tar ena scala dad egn anfignen tschintg. L’ancunaschientscha tgi la regiun seia en «martge d’energeia» è fitg pitschna e schea sen la scala tar dus. Ainten la regiun Alvra duess igl interess per la midada d’energeia tuttegna neir augmento, è igl aveis dalla populaziun tg’è sa participada alla retschertga.
En tschintg sen la scala
La retschertga conferma tgi la populaziun dalla Val Alvra, da Surses e da Vaz stat ferm davos l’energeia hidraulica. Sen la scala figurescha chella cun en tschintg. L’energeia solara schea tar en quatter e l’energeia da vent tar treis. Indrezs solars pi gronds èn betg giavischias, indrezs solars sen tetgs alloura bagn. Cuntainta è la populaziun cun las pussebladads pigl taimp liber. Ella è digl aveis tgi sagondas abitaziuns promovan ferm la mancanza d’abitaziun per indigens. Da promover fiss an spezial en turissem sur onn e betg angal stagiunal. Tge tgi igls cumegns fon cun chels resultats, stat liber a mintga singul cumegn.
Daple mobilitad
Igl Institut federal per la perscrutaziun da gôt, neiv e cuntrada ò er fatg en workshop cun las scolas superiouras da Surses e dalla Val Alvra. Igl è sa verifitgia tgi mats e mattas sa fatschaintan er cun l’energeia regenerabla.
Igls giuvenils vessan gugent ena miglra mobilitad, lis d’antupada e ples zonas d’antupada. Sa musso è tigl workshop tgi la generaziun giovna stat ferm tar la nateira.
Da nizigier fiss per mang dalla giuventetna er bietgs veids scu per exaimpel igl Hotel Cube a Savognin. Ena visiun on igls giuvenils er da colliier las vischnancas cun ena pendiculara u ena soptgera. (fmr/gns)
Gust da leger dapli?