Columna

Lenn e lenna

parter

Jeu sesentel bein en nossa stiva da lenn si casa. Lenn ei bien, lenn fa bein, il lenn ei buns. La clamada da scrinari ei bein ina dallas bialas. Tgei che quels han buca fatg tut el vargau e fan aunc oz. Vers artists! Cun mes dus mauns seniasters vess jeu dau in miserabel scinari. Jeu admirel las scrinarias ed ils scrinaris.

Lenna dat adina cauld: da pinar ella, da resgiar, da fender, d’emplunar ella e pér da dretg, cu ella ei en platta e pegna, scaulda cuschina e stiva e sederasa en l’entira casa. Gia da buob mavel jeu bugen cun mes frars vid lenna, vid la lenna sort ch’era vegnida dada ora ni a far lenna, a pinar lenna sin nies Run, plontas ch’il bostger veva signau. Mintgaton era ei lenna derschida, sdernada, lenna da baus, lenna da mulauns, lenna morta, lenna che surveva sco lenna da brisch, da barschar, dad arder.

Jeu vevel pli bugen la lenna frestga, lenna verda. In bi bliec surveva sco lenn da diever, da construcziun. La blocca biala menavan nus lu cun carr e cavagl on resgia. Jeu vevel plascher pli tard dallas bialas aissas e dallas tromas fermas che turnavan a casa.

Resgiar lenna a maun era enzatgei sco ina canzun. Cul ritmus regular dils tratgs dalla resgia seligiava ina melodia che jeu udevel. Jeu vevel l’impressiun che la resgia conti. Cu la resgia eletrica ha surpriu quei pensum, eis ei stau fin cun la canzun. Jeu hai adina fatg bugen or lenna. Pli baul fendevel jeu las buoras grondas e maltscheccas cul mogn e cun cugns. Quei scheva suar e deva gia la dètga calira. Oz fendel jeu ellas cun ina maschina da fender. Tut va pli tgunsch, mo igl ei meins sensitiv.

Mia dunna ha adina giu plascher d’emplunar la lenna, cun gronda premura e cun far bellezia plunas. Igl ei mintgamai bunamein donn, cu ins va per lenna e sto destruir sias bialas creaziuns.

Il bien Gion Valentin, Dieus hagi si’olma, ha raquintau bia caussas a mi en sia cuschina plein fem. Ina gada ha el detg en connex cun ina dunna: «Quella ei da bien lenn. Schon sia mumma veva in bien caracter. Cheu san ins propi dir: La stiala vegn dil lenn.» Pil sir e la sira schevien ins pli baul «bab lenn» e «mumma lenn», ha el detg, mo quei eri plitost negativ. Jeu hai mai udiu quellas denominaziuns. Mo quei vul dir nuot.

Il temps ch’jeu erel lingiers e sperts sc’in cavriel ei daditg vargaus. Tuttenina ein ins vegls ed eris sc’in lenn ed ins sesenta grevs sc’in lenn tratgs ord l’aua. Il mender ei, sche l’udida e la vesida disdeschan, sch’ins vegn suords e tschocs sc’in lenn. Denton: Pli bugen udir e veser mal ch’esser maldulaus sc’in tschep da lenna. Ed ins stuess esser da lenn per buca realisar, con bein ch’ei va cun nus, sche nus patertgein, cons carstgauns sin quest mund che han ni lenn ni slonda, ch’han fom da magliar lenna e crappa. Ins stuess propi esser da lenn dir, per buca veser affons maghers sc’in lenn e che paran en lur pupira dad esser mets sc’in lenn.

In pign intermezzo dil temps da buob hai jeu mai emblidau. In conscolar empau pli vegls ha dumandau mei ina gada, sche jeu sappi tgei che «haver bia lenna avon casa» munti. Na, hai jeu rispundiu en tutta innocenza. «Nus vein buca la lenna avon casa, nus vein ella en clavau.» El ha mo ris da furbaz. Jeu hai lu dumandau mia sora pli veglia, tgei che quei munti. Mo ella ei buca vegnida ora cul marmugn. Na gliez, tgei caussas!

Mayk Wendt
Arnold Spescha da Pigniu/Cuira è stà magister gimnasial e conrectur a la Scola chantunala.