Casa Carniec, ina casa vita che vegn vitalisada

Tgei s’imaginescha in affon dalla quarta classa, sch’el stat el museum avon in criec? Ni avon ina preit pleina cun tretschas? Per tgei ch’ins duvrava in flugi, in vonn, in giuv, ni era ina caldera, sto quei affon buca saver en siu mintgagi dad oz. E raquintar pertgei che las mummas da pli baul duvravan in mulin da caffè ed ina canastra en péz pretenda in pulit inschign didactic. Ursina Jecklin Candrian, la menadra dil Museum Regiunal Surselva (MRS), elaborescha dapi treis onns cun glieud dil fatg in concept per ina nova exposiziun permanenta. En sia instituziun ein prest 10 000 objects serimnai ils davos 40 onns, isaglia e rauba che era essenziala per purs, mistergners, casarinas e famiglias. «Tut nos deposits ein pleins tochen sum», tradescha la menadra dil MRS leutier.

Bardigliau egl arcun a Strada

Dapi ch’il MRS ei s’aviarts 1988 han il fundatur Alfons Maissen (1905 – 2003) e l’anteriura menadra Marianne Fischbacher duvrau decennis per inventarisar, documentar e descriver scientificamein tut ils objects. Il matg 2019 ha Ursina Jecklin Candrian surpriu il post en Casa Carniec. In da ses pensums centrals eis ei da vitalisar la rimnada, il museum duei esser habels da representar la «DNA» dalla Surselva.  Avon dus meins ha Ursina Jecklin Candrian saviu entscheiver, en quei connex, ina impurtonta etappa. «Gl’october havein nus entschiet a svidar las stanzas ed ils zulèrs», gi la menadra dil MRS. Ella casa e sin sias quater alzadas e miez ha ei 40 stanzas. Cun agid da sia squadra dil museum e la gruppa dils luvrers communals da Glion ha ella fatg quella lavur. «Tut havein nus bardigliau en nies arcun da cultura a Strada. Igl ei il grond deposit extern ch’il MRS ha saviu retrer il 2013.»

Bia plaz en in museum drovan las mobiglias, pia meisas, scaffas, truccas, puffens, begls e bia auter. Igl ei tschiens. Stanzas, zulèrs e surcombras – excepiu l’exposiziun speciala dall’Uniun da dunnas da Sevgein – ein daferton svidai e semtgai pil museum modern. «En quel vegnan ins era ad astgar tuccar en certa rauba», declara Ursina Jecklin Candrian.

Revitalisaziun da rudien

Per la revitalisaziun dil MRS investescha il cussegl da fundaziun dapresent ina summa dad in milliun francs. Cantun e vischnauncas, fundaziuns, organisaziuns, donaturas e donaturs garanteschan la finanziaziun. «Tuttas vischnauncas, dano ina, han lubiu la damonda da sustegn», gi Ursina Jecklin Candrian ed aschunta che schizun la vischnaunca da Flem hagi susteniu generusamein il project sursilvan. Sco quei che la menadra gi, ei la reavertura festiva fixada sils 12 e 13 da zercladur 2026, quei ch’ei exact en in miez onn.

Tochen lu setransforma la Casa Carniec en ina casa moderna cun cabinets per intermediar savida, raquintar historias, experimentar e scuvrir. «Sur unviern vegnin nus gl’emprem a dislocar il biro el plaunterren. Lu, avon che las mobiglias novas, fatgas conform al concept, vegnan, renovein nus preits e stanzas nua ch’igl ei necessari. Bia lavur dattan ussa era las retschercas pils objects che nus vulein mussar», declara la menadra dil museum.

Ina plazza nova

En vesta alla reavertura dall’exposiziun permanenta nova – cun novas pusseivladads per tuttas generaziuns ed era glieud cun impediments – vegn Ursina Jecklin Candrian era a saver collaborar cun ina persuna nova el MRS. Ils davos sis onns ha la menadra aviert il museum e semtgau quel per la transformaziun actuala. Tochen 40 occurrenzas ad onn dat ei en Casa Carniec. Sentupadas da classa, radunonzas d’uniuns, fiastas da fatschenta, nozzas, en cumbinaziun cun aperos e purschida gastronomica, portan cuntinuadamein veta el museum.

Alla menadra ed alla fundaziuneis ei gartegiau d’augmentar l’atgna rentabilitad. Ils sforzs e gl’engaschi sustegn gl’Uffeci cantunal da cultura cun ina cunvegna da prestaziun nova. Quella lubescha al MRS da scaffir ina plazza nova per la formaziun ed intermediaziun. Ursina Jecklin Candrian conferma alla FMR ch’igl interess per la plazza ch’ella ha publicau dacuort seigi fetg gronds. La persuna specialisada che surpren il post ha en scadin cass en vesta ina impurtonta incarica: Els differents cabinets novs dil museum regiunal sa ella presentar a pign e grond la «DNA» dalla Surselva – forsa cun agid d’ina tretscha, d’ina caldera ni d’in auter dils 10 000 objects dil museum. Las pusseivladads da raquintar historias veras agl affon dalla quarta classa vegnan ad esser numerusas. La nova exposiziun permanenta engrondida vegn a mussar era tematicas tipicas per la Surselva, per exempel musica e cant, lungatg, turissem, migraziun, catscha.