«Important da restar ün patrun attractiv»

Il Center da sandà Engiadina Bassa (CSEB) es cun 475 collavuraturas e collavuraturs il plü grond patrun da lavur illa regiun. Da quista quantità d’impiegadas ed impiegats sun 152 collavuraturas e collavuraturs cunfinaris. Quai correspuonda a 32 % da tuot las collavuraturas e collavuraturs dal CSEB. E da quists sun 120 collavuraturs talians (79 % dals cunfinaris e 25 % da tuot las collavuraturas e collavuraturs).

Schi’s piglia our ourdglioter ils cunfinaris talians sun da 120 persunas be nouv persunas cunfinaris «nouvs». «Quai es relativamaing pac», disch Gerhard Hauser, manader dal servezzan da persunal dal CSEB. Sco ch’el quinta, fa il plü grond patrun da l’Engiadina Bassa quint cun blers cunfinaris da dret vegl – voul dir chi han lavurà in Svizra sco cunfinaris fingià avant ils 17 lügl 2023 – chi restaran in plazza fin dal 2033. «Actualmaing nu vaina bleras discussiuns. Ils cunfinaris nu sun propcha ün tema», declera Gerhard Hauser.

Pacas fluctuaziuns da lavur

Il Center da sandà Engiadina Bassa cumpiglia l’Ospidal Scuol, il Bogn Engiadina, la partiziun da chüra culla Chasa Puntota, la Chüra Lischana e las gruppas decentralas a Zernez e Samignun, la Clinica Curativa e la partiziun da servezzans sur tuot las singulas gestiuns. Sco cha’l manader dal servezzan da persunal disch ha il CSEB relativamaing pacas fluctuaziuns da lavur. «Nus provain dad esser ün patrun da lavur attractiv. Quai ha influenza eir sülla fluctuaziun pro las plazzas da lavur», declera’l a man da duos exaimpels.

Intant cha oters centers da sandà cumbattan cun mancanza da persunal, maina Gerhard Hauser üna glista d’aspet pro plazzas da lavur illa partiziun da chüra acuta. Implü sun las plazzas da meidis assistents i’l Ospidal da Scuol occupadas fin in lügl dal 2027. «Quai es üna conferma, cha nus eschan ün bun patrun e cha’l persunal specialisà lavura jent pro nus e vain eir jent in nossa regiun», disch Gerhard Hauser. Sco ch’el quinta, es la paja d’assistentas e d’assistents reglada in tuot il chantun Grischun. Ch’uschea possan ils meidis assistents decider unicamaing davart il lö e l’affar e na sün basa da l’indemnisaziun. El renda eir attent al fat, cha’l CSEB haja pudü far quist on contrats cun ses giarsunas chi vöglian imprender il manster da specialistas da sandà. «Normalmaing d’eiran quai trais fin quatter l’on. Ma quist on vaina gnü ses annunzchas qualifichadas. Lura füssa bain stat puchà da resguardar be quatter e da nu dar la schanza a tuottas ses.»

Restar ün patrun attractiv

A l’avis da Gerhard Hauser ha il bun nom dal Center da sandà Engiadina Bassa üna grond’influenza sül marchà da lavur in Svizra e sur cunfin. Ad el esa nempe consciaint, cha tuot las plazzas da lavur nu pon gnir occupadas cun persunas da la Svizra e cha raduond ün terz da las collavuraturas e dals collavuraturs gnaran eir in avegnir da sur cunfin. «Nus eschan fich dependents dals cunfinaris. Perquai ans ingaschaina eir ferm sur cunfin», disch il manader dal servezzan dal persunal. Uschè infuorm il Center da Sandà Engiadina Bassa eir regularmaing cun inserats illas medias dal Tirol dal Süd.

«Nus eschan eir in stret contact cul büro da cunfinaris a Damal e nus pigliain eir regularmaing part a radunanzas ed inscunters da la Società da cunfinaris dal Tirol dal Süd», quinta’l. Uschè bada’l ingio cha la s-charpa schmacha e po reagir sün tschertas tendenzas. «Üna part dals commembers da quista società da cunfinaris sun eir noss collavuraturs. Cun far part a las radunanzas restaina in stretta colliaziun.» Cha las collavuraturas ed ils collavuraturs stiman eir quista preschentscha e quist ingaschamaint da lur patrun e sajan cuntaints culla situaziun actuala, agiundscha’l.

Ingünas masüras implü

Ulteriuras masüras a cuorta ed a lunga vista nun han ils respunsabels dal CSEB amo defini. «Nus provain da restar ün patrun attractiv. Quai pudain nus influenzar directamaing», es Gerhard Hauser persvas. Cha la decisiun da gnir o restar pro’l CSEB stopcha mincha collavuratura e mincha collavuratur trar svess. Tenor il manader dal servezzan da persunal nun es be la dumonda da l’indemnisaziun decisiva, dimpersè eir la dumonda schi’s voul far mincha di il viadi da lavur fin in Engiadina Bassa. Dal Vnuost Sura fin a Scuol sun quai svelt üna jada duos fin trais uras da viadi al di. Cunfinaris sun bainschi persunas chi vivan i’l perimeter da 20 kilometers davent dal cunfin. Ed il cunfin chi quinta pels Tirolais dal Vnuost es il cunfin da Müstair. «Finalmaing sto minchün metter sias prioritats e decider davart seis agens criteris da qualità da vita», disch Gerhard Hauser.

Pacs cunfinaris da l’Austria

Natüralmaing guadognan cunfinaris chi vegnan in Svizra daplü co schi lavuran in lur pajais. Fin uossa pajaivan ils cunfinaris unicamaing l’imposta a la funtana. Il Chantun pajaiva lura üna jada l’on üna part da quist’imposta a la funtana a l’Italia. Culla nouva cunvegna vain abolida quista contribuziun ed ils cunfinaris ston pajar in tuots duos pajais impostas. Quai voul dir cha’ls cunfinaris ston pajar impostas eir in Italia, resguardond e cun dedüer natüralmaing l’imposta a la funtana chi vain pajada eir in Svizra. Per cunfinaris chi lavuraivan in Svizra avant ils 17 lügl 2023 vala la cunvegna veglia fin dal 2033. Per nouvs cunfinaris vala invezza la cunvegna nouva. Cha quista nouva cunvegna tanter la Svizra e l’Italia nu saja neir propcha statta ün tema pro l’ingaschamaint da «nouvs» cunfinaris, declera Hauser.

Il CSEB ha eir cunfinaris da l’Austria chi lavuran a Scuol e tuornan mincha di sur cunfin a chasa. Il sistem d’impostas es eir different e na propcha congualabel cun quel da l’Italia. Sco cha Gerhard Hauser declera, stopchan las cunfinarias ed il cunfinaris da l’Austria pajar impostas da fin 48 % da la paja. Adonta da quai saja amo adüna attractiv avuonda da lavurar in Svizra.

80 % lavuran illa chüra

Ils cunfinaris nu das-chan pernottar daplü co 45 dis respectivamaing nots l’on in Svizra. «Quai correspuonda plü o main ad üna pernottaziun l’eivna», declera Gerhard Hauser. Quista regla saja üna sfida pels respunsabels dal CSEB. «Impustüt pro collavuraturas e collavuraturs chi fan servezzan da piket e ston durmir a Scuol stuvain nus partir aint bain per tgnair aint quista regla», disch il manader dal servezzan da persunal. Pertocs sajan impustüt ils collavuraturs dal mantegnimaint. «80 % dals cunfinaris lavuran illa partiziun da chüra e lur uras da servezzan sun regladas clermaing», declera’l. Per Gerhard Hauser esa uossa da verer co cha la situaziun da cunfinaris as sviluppa ils prossems ons. «Intant eschna cuntaints culla situaziun e nus nu stuvain amo reagir», conclüda il manader dal servezzan da persunal dal Center da sandà Engiadina Bassa.